Isparta ekolojik koşullarında ekmeklik ve makarnalık bazı buğday çeşitlerinin uygun ekim zamanlarının belirlenmesi

Determination of suitable sowing dates for some bread and durum wheat cultivars under Isparta ecological conditions

Özet

Bu çalışma Isparta ekolojik koşullarında ekmeklik ve makarnalık buğday çeşitlerinin uygun ekim zamanını belirlemek amacıyla 2004-2006 yıllarında yürütülmüştür. Bu çalışmada materyal olarak ekmeklik buğday (Altay- 2000 ve Gün-91) ve makarnalık buğday (Kunduru-1149, Kızıltan-91) çeşitleri kullanılmış, 5 farklı zamanda (1 Ekim, 15 Ekim, 1 Kasım, 15 Kasım ve 1 Aralık) ekim yapılmıştır. İlk ekim tarihinde (1 Ekim) toprakta yeterince nem bulunmadığından, tohum çimlenmemiştir. Bu nedenle birinci ekim tarihi araştırmada değerlendirmeye alınmamış ve incelenen özelliklerle ilgili karşılaştırmalar 4 ekim tarihi (15 Ekim, 1 Kasım, 15 Kasım ve 1 Aralık) üzerinden yapılmıştır. Çalışmada, farklı buğday çeşitlerinin başak uzunluğu, başakta tane sayısı, bin tane ağırlığı, hektolitre ağırlığı, m2’deki başak sayısı ve tane verimine çeşitlerin ve ekim zamanlarının tepkileri farklı olmuştur. İki yıllık ortalamalara göre, en uzun başak boyu 1 Kasım tarihinde (9.43 cm), başakta tane sayısı (36.87 adet), 1000 tane ağırlığı (40.98 g), hektolitre ağırlığı (79.04 kg), m2’de başak sayısı (505.32 adet) ve tane verimi (3500.60 kg ha-1) ise 15 Ekim tarihinde elde edilmiştir. Söz konusu özelliklerin en düşük değerleri son ekim zamanında belirlenmiştir. Ekim zamanının gecikmesi verimi önemli düzeyde azaltmıştır. Çeşitler arasında ise Altay-2000 ekmeklik buğday çeşidi ön plana çıkmıştır.

Abstract

This study was carried out during 2004-2006 vegetation periods to determine the most suitable sowing dates for bread and durum wheat under Isparta ecological conditions. Bread wheat (Altay-2000 and Gün-91) and durum wheat (Kunduru-1149 and Kızıltan-91) cultivars were used as experimental materials and were sowed at 5 different time (1 October, 15 October, 1 November, 15 November and 1 December) with 15-day periods. The seeds sowed in October 1 had no germination due to insufficient moisture in soil. Therefore, the first sowing date was not evaluated, and sowing dates were used as 15 October, 1 November, 15 November and 1 December with 15-day periods. Wheat cultivars and sowing dates had significant effects on ear length, number of grains per ear, thousand grains weight, hectoliter weight, head number in a square meter and grain yield. Average of two-year data showed that sowing at 1 November had the longest ear length (9.43 cm) whereas sowing at 15 October had the highest number of grains per ear (36.87 number), thousand grains weight (40.98 g), hectoliter weight (79.04 kg), ear number in a square meter (505.32 number) and grain yield (3500.60 kg ha-1). Seeds sowed at 1 December had the lowest values for measured traits. Delayed sowing date significantly decreased grain yield. Among the cultivars, Altay-2000, bread wheat, was the best performing cultivars.