"Mufassal-icmal" Avarız Registers as a Source of Ottoman Population and Settlement and Examples of Gümülcine District, 1701-1709

Osmanlı Nüfus ve İskan Tarihi Kaynaklarından "Mufassal-İcmal" Avarız Defterleri ve 1701-1709 Tarihli Gümülcine Kazası Örnekleri

Abstract

Avarız registers, prepared from tahrirs which were used for definition of taxpayers of avarız, are usually known in two categories" as "mufassal" and "icmal". However, from some examples which we identified during our archive studies, we established a third category that lies between mufassal and icmal, just like in the case of classical tahrir registers, and could be called "mufassal-icmâl". In these registers, both the numbers of avârızhânes, formed by the population categories which constitute the taxpayers of avarız in cities, towns and villages, and the total number of nefers were recorded separately. Although they do not contain names and detailed occupational information, these registers are quite important, because they provide an opportunity for demographic analysis, as much as mufassal registers do. This study, prepared using two examples belonging to GUmiilcine district dated early XVIIIth century, was carried out in order to establish mufassal-icmâl avarız registers, as well as stress their importance in terms of demographic researches.

Özet

Avarız vergi tabanının tespiti ve tevzii için yapılan tahrirler sonucunda hazırlanan avarız defterleri, şimdiye kadar "mufassal" ve "icmal" türleriyle bilinmektedir. Ancak, arşiv çalışmaları sırasında tespit etmiş olduğumuz bazı örnekler, tıpkı klasik tahrir defterlerinde olduğu gibi, mufassal ile icmal arasında bir yer işgal eden ve "mufassal-icmâl" olarak isimlendirilebilecek olan üçüncü bir türü ortaya koymaktadır. Ait olduğu kaza dâiresinde bulunan şehir, kasaba, köy ve köy-altı iskân yerlerinde avarız vergi tabanını oluşturan nüfus kategorilerinin çıkardıkları avârızhâne sayıları ile birlikte, toplam nefer olarak kaydedilmiş oldukları bu defterler, isimler ve ayrıntılı meslekî bilgiler hâriç olmak üzere, mufassal defterlere dayalı araştırmalar kadar demografik analiz imkânı vermeleri bakımından oldukça önemlidir. İşte, XVIII. yüzyıl başlarına ait Gümülcine kazası ile ilgili iki örneğe dayalı olarak hazırlanmış olan bu çalışma, söz konusu mufassal-icmâl avarız defterlerinin tescili yanında, bu hususu vurgulamak üzere ortaya konulmuş bulunmaktadır.