Âşık Paşa'nın Garib-Nâme'de Kur'ân âyetlerine yaklaşımı

Özet

13. ve 14. yy. Moğol istilası sebebiyle Anadolu topraklarında kargaşanın hâkim olduğu, toplumsal birlikteliğin dumûra uğradığı dönemlerdir. Bu kargaşada halkı dinî değerlerden yararlanarak bir arada tutma çabaları çoğu zaman halkın itibar ettiği dînî-tasavvufî önderler sayesinde olmuştur. Nitekim Mevlânâ, Yunus Emre vb. zatlar bu konuda önemli hizmetler îfâ etmişlerdir. Birliğin sağlanmasında benzer bir çabayı ortaya koyanlardan biri de şüphesiz Âşık Paşa‟dır. Âşık Paşa yazdığı eserlerle topluma yön vermiş, toplumun içinde bulunduğu buhrandan kurtulması için manevî dinamikleri harekete geçirmeye çalışmıştır. Onun bu amaçla kaleme aldığı eserlerden biri de Garib-nâme adlı eseridir. O, bu eserinde dinin özünü ve hayatın gerçekliğini yüz kıssa/konu çerçevesinde anlatmıştır. Âşık Paşa anlattığı her konuyu bir şekilde Kur‟ân‟la ilintilendirmiş ve böylece Kur‟ân‟ın ruhunu insanlara teneffüs ettirmeye çalışmıştır. Bu makalede Âşık Paşa‟nın Garib-nâme‟de Kur‟ân‟la kurduğu ilişki üzerinde durulmaya çalışılmıştır. Bu ilişki yanında ayrıca müellifin hayatı, eserleri, ilmi kişiliği ve Garib-nâme‟si hakkında da bilgi verilmiştir. Âşık Paşa‟nın Kur‟ân âyetlerine yaklaşımını ele veren örnekler onun Kur‟ân âyetleri paralelinde oluşturduğu kıssalardan/konulardan seçilerek arz edilmiştir.

Abstract

Due to the Mongols‟ cruelty, 13 th and 14th centuries were periods of administrative chaos and social conflicts in Anatolia. During this chaotic period, mystic scholars and suphies, such as Mawlana and Yunus Emre, always attempted for the unity of the people by using the religion. Certainly, Ashik Pasha was also one of such leaders. In his writings, he guided the people and tried to help them to alleviate the social athmosphere by using the spiritual dynamics. Gharibnameh was one of his such works. He explained in that work the esence of the religion and the reality of the life in hundred stories. Each subject in Ashik Pasha‟s Gharib-nameh was supported by Quran verses. The present article discusses the relation between Gharib-nameh and Quran. Moreover, it gives information about Ashik Pasha‟s life, works, and Gharib-nameh. It also presents sellected examples explaining Ashik Pasha‟s approach to Quran verses.