Syrup Formulas in Shifa al-Askam and Deva al-Alam by Hadjı Pasha

Hacı Paşa'nın Şifâü'l Eskâm ve Devâü'l-Âlâm Adlı Eserindeki Şurup Formülleri

Abstract

Pharmacy is one of the oldest professions. There is a lot of information about this profession in several history of medicine works. Many valuable books about medicine and pharmacy were written in Anatolia which has an important historical background. Shifa al-Askam and Deva al-Alam has an important place in the various medical works written in the period of old Anatolian Turkish language. The book is written by a famous physician in his Celâl al-Dın Hızır known as Hadjı Pasha who lived between the second half of the 14th century and beginning of the 15th century. The meaning of its title is healing of diseases and treatment of pains. Its first and second chapters consist of theoretical and practical knowledge. The third and fourth chapters give the diseases and treatments. The preparation and effects of some syrups like filtered rose syrup, water lily syrup, violet syrup, orange syrup, lemon syrup, sandalwood syrup, silk syrup, apple syrup, quince syrup, mulberry syrup, sweet pomegranate syrup, sour pomegranate syrup and grape syrup are given in the book. In this study, the syrup formulas in the book were investigated one by one. Also, the given and current effects of the syrups were compared and the subject was discussed in details.

Özet

Bilinen en eski meslekler arasında yer alan eczacılık mesleğine ait bilgilere pek çok tıp tarihi eserinde rastlamak mümkündür. Önemli bir tarihi geçmişe sahip olan Anadoluda da tıp ve eczacılık konusunda değerli eserler yazılmıştır. Eski Anadolu Türkçesi döneminde, çeşitli bilim dallarında yazılmış tıp yazmaları arasında Şifâül Eskâm ve Devâül-Âlâm önemli bir yer tutmaktadır. Eser, 14. yüzyılın ikinci yarısında ve 15.yüzyılın başlarında yaşamış, çağının ünlü hekimlerinde Hacı Paşa adıyla bilinen Celâlüddin Hızır tarafından yazılmıştır. Adının anlamıhastalıkların şifası ve ağrıların tedavisi hakkında kitap olan eserin ilk iki bölümü teorik ve pratik bilgilerden oluşmaktadır. Üçüncü ve dördüncü bölümlerde ise hastalıklardan ve tedavilerinden bahsedilmektedir. Eserde süzülmüş gül şurubu, nilüfer şurubu, menekşe şurubu, turunç şurubu, limon şurubu, sandal şurubu, ipek şurubu, elma şurubu, ayva şurubu, dut şurubu, tatlı nar şurubu, ekşi nar şurubu ve üzüm şurubu gibi çeşitli şurupların hazırlanışı ile hangi hastalıklarda kullanıldıklarına ve etkilerine yer verilmiştir. Bu çalışmada, eserde yer alan şuruplar incelenmiş ve eserde belirtilen etkileri ile günümüzdeki etkileri karşılaştırılarak konu etraflı olarak tartışılmıştır.