ON THE TÂRÎH-İ NİŞÂNCI PAŞA (LIT. THE HISTORY OF NİŞÂNCI PAŞA) OF RAMAZÂN-ZÂDE AND ITS COPIES

Ramazân-zâdeʼnin Târîh-i Nişâncı Paşa İsimli Eseri ve Nüshaları Üzerine

Abstract

A statesman and a historian, Ramazân-zâde Nişâncı Mehmed Paşa had been working as thesecretary of the dîvan (lit.Imperial Council or Supreme Court), provincial treasurer, head of secretaries, andultimately as a nişâncı (member of the dîvan responsible for the signatures of the sultan being stamped on thedecrees) Although its exact date is not precisely known, either before or during his divan membership task, hecompiled a summary general history titled with his own name. Târih-i Nişâncı Paşa was comprised of anintroduction, four chapters and an epilogue. The first chapter is the history of the prophets starting from the ProphetAdam until the Prophet Muhammad. The pieces of information in this chapter, which discusses the history of theprophets, are in the form of anecdotes. These anecdotes were written after being compiled from the most reliablenarratives. The second chapter is comprised of pieces of information concerning the Prophet Muhammad, RashidunKhalifas, and the emperors of the Umayyads, Abbasids, Fatimid Empire, Ayyubids, and Mamelukes. This chapterwas designed in a way to include the genealogical information of the emperors such as date of birth, death, and theduration of their reigns. Moreover, even with simple sentences, the most notable personalities of each period, theirworks, and important aspects were touched on. The third chapter is comprised of the political events starting from thefoundation of the Ottoman State until the murder of Bayezid, the son of Suleiman the Magnificent. The fourth chaptermentions about Pisdadi, Keyani, Eskani, Sassanids, Greeks, and Romans, which are named as other states. In thisstudy, a general introduction of Ramazân-zâde Nişâncı Mehmed Paşa and his Târih-i Nişâncı Paşa was given, aimingto reveal author and the identification of his writing. The basic sources of the research are comprised of manuscriptsprovided from the domestic and international collections.

Özet

Ramazân-zâde Nişâncı Mehmed Paşa, Osmanlı Devletiʼnde divan katipliği, defterdarlık, reisülküttaplık ve nihayetinde nişancılık yapmış devlet adamı ve tarihçidir. Tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte nişancılık vazifesi öncesi veya sırasında kendi adıyla anılan muhtasar bir umumi tarih telif etmiştir. Târih-i Nişâncı Paşa bir mukaddime, dört bölüm ve bir hatimeden oluşmaktadır. Birinci bölüm Hz. Âdemʼden Hz. Muhammedʼe kadar gelen peygamberler tarihidir. Peygamberler tarihinin anlatıldığı bu bölümdeki bilgiler kıssalar şeklindedir. Bu kıssalar en çok kabul gören rivayetlerden derlenerek yazılmıştır. İkinci bölüm Hz. Muhammed, Dört Halife, Emevi, Abbasi, Fatımi, Eyyubi ve Memlük devletlerinin hükümdarlar bilgisinden oluşmaktadır. Bu bölümde devlet hükümdarları tamamen şecere esaslı doğum ve ölüm tarihleri ile toplam saltanat süreleri şeklinde düzenlenmiştir. Ayrıca aralarda her dönemin en tanınmış şahsiyetlerin eserleri ve önem arzeden yönleri birer cümlecik de olsa belirtilmiştir.Üçüncü bölüm Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan Kanuni Sultan Süleymanʼın oğlu Bayezıdʼın öldürülmesine kadar siyasi olayları teşkil etmektedir. Dördüncü bölüm ise diğer devletler olarak adlandırılan Pîşdâdî, Keyânî, Eşkânî, Sâsânî, Batlamyus, Yunan ve Romalılardan bahsetmektedir. Bu çalışmada Ramazân-zâde Nişâncı Mehmed Paşa ve Târih-i Nişâncı Paşa adlı eserin genel tanıtımı yapılarak müellif ve eserin kimliğinin ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. Araştırmanın temel kaynaklarını yurt dışı ve yurt içi kütüphanelerinden tedarik edilen yazma eserler oluşturmaktadır.