A Comparative analysis of entry to home ownership profiles: Turkey and the Netherlands

Abstract

Merkezi konut politikalarının hemen hiç olmadığı bir ortamda yaşananhızlı kentleşme, Türkiye’ye özgü bir mülkiyet deseninin oluşmasına nedenolmuştur: ev sahipliği % 64.16 oran ile en yaygın mülkiyet türü iken,tamamı özel olan kiralık kesim, stoğun % 28.01’ini kapsamaktadır. Konutfinansman sisteminin 2007’ye kadar var olmayışı ve uygulanan yetersizkonut politikaları sonucunda serbest piyasa mekanizması konut stoğununüretiminde önemli yer tutmuştur.Hollanda’da ise, ev sahipliği ve kiracılık birbirini daha iyi tamamlayaniki mülkiyet biçimi olarak konut sisteminde yer almaktadır. Ülke,kentleşme sürecini Türkiye kadar kısa sürede yaşamamış ve gecekondugibi kaçak yapılaşma biçimlerine pek rastlanmamıştır. Bu nedenle, konutpolitikalarının başarıyla uygulanması da lanaklı olabilmiştir. Görece dahaiyi olan makro ekonomik koşullar ve düşük enflasyon oranları, Türkiye’deolduğu gibi yüksek ev sahipliği tutkusuna yol açmamıştır. Konut sistemi,düşük gelir grupları için kamu kiralık kısım (% 35-37), düzensiz ancak ortagelire sahip hanehalkları için özel kiralık kısım (% 10), ve sabit ve yüksekgelir gruplarının kendi konutlarında oturmasına (% 56) olanak veren konutsunumları geliştirmiştir. Konut sistemleri değişik dönem ve mekanlarda farklı mülkiyet biçimleriniözendirebilir. Ülkenin sosyo-ekonomik koşulları ve politikalar, farklıev sahipliğine erişim modlarını ortaya çıkarır. “ev sahipliğine geçişprofilleri (ESGP)” olarak gruplanabilecek bu temel profiller, bu makalede,hanehalklarının ev sahibi olmak için izlediği ana erişim yolları olaraktanımlanmıştır. eSGP’lerin tespiti için konut sistemleri açısındanbirbirinden oldukça farklı iki ülke; Türkiye ve Hollanda arasında birkarşılaştırma yapılmaktadır. Bu amaçla, Türkiye İstatistik Kurumu’nunhazırladığı “Hanehalkı Bütçe Anketi” ve Hollanda Konut, MekansalPlanlama ve Çevre Bakanlığı’nın “Konut Talebi Anketi” hamverilerikullanılmakdatır.Araştırma sonuçlarına göre, ulusal sosyo-ekonomik koşullar ve konutpolitikaları hanehalklarının mülkiyet tercihlerinde etkili olmaktadır.Saptanan profiller, her iki ülkede ev sahipliğine geçiş süreci dinamikleriniortaya çıkarmaktadır. Daha verimli konut politikaların geliştirilmesi veuygulanması için konut piyasasındaki dinamiklerin ve süreci etkileyenetmenlerin incelenmesi gerekmektedir. Saptanan eSGP’ler Türkiye içingörece etkisiz konut politikalarını yansıtmıştır: Bu eSGP’ler genellikleserbest piyasada gelişen bireysel çabalar şeklindedir. Hollanda içinbulunan eSGP’ler ise konut sisteminde merkezi role sahip güçlü devletmüdahalelerinin etkisini açıkça ortaya koymuştur.