The Ijazah Tradition in Muslim Educational Life

Abstract

The ijazah tradition is recognized as having a long history in Islamic educational life. The term ‘ijazah’ in Islamic pedagogy generally signifies a ‘licence to teach’, and more specifically refers to a certificate issued by a professor in an institution of higher learning to a student who has attended a course of lectures to the professor’s satisfaction, and who has been deemed henceforth as qualified to transmit the same subject to his own students. The ijazah tradition developed in Muslim educational life at least as early as the 4th century A.H. (10th century A.D) and became a universally applied educational procedure in all Muslim lands. Originally it was a tradition developed by Muslims under the influence of Islamic sciences, such as Hadith and Qur’anic exegesis. Some two centuries later, in the second half of the twelfth century, ijazah made its appearance in the Latin West or Christian Europe. It was a license to teach, a so-called licentia docendi,which is the same as the ijazah. Licentia docendi was the earliest form of certificate in the West. But throughout history, the term ‘licentia docendi’ has been altered, according to the university system, into certificate, diploma, degree, etc. Whereas the term ijazah, in Muslim educational life, has remained almost the same since the time it was developed, from the early years of Islam up until today, with a few exceptions in some areas. The various ijazahs in Islamic sciences and in other fields demonstrate the religious, cultural and educational unity of Muslims in the past, despite their geographical differences.

Özet

İcazet hadis ve Kur'ân tefsiri gibi İslâmî bilimlerin etkisi altında Müslümanlar tarafından H. 3./ M. 9. yüzyıl kadar erken bir tarihte geliştirilmiş özgün bir gelenektir. İslâmî pedagojide ?icazet' terimi genel olarak ?öğretme ruhsatı'na işaret eder ve bir yüksek öğrenim kurumundaki bir hoca tarafından, hocanın derslerini başarıyla tamamlayan ve böylece aynı dersi kendi öğrencilerine aktarma yeteneği kazanan bir öğrenciye verdiği sertifikayı ifade eder. Besmele, hamd ve salâvat ile başlayan icazet metni, ilmin ve isnadın öneminden bahsedilip isnad silsilesi, kitapların ve derslerin adları sayıldıktan sonra hocanın öğrencisine tavsiyeleri, dua, tarih ve hocanın onayı -mühür ya da imza- ile sona erer. İcazet verme görev ve yetkisi yalnızca hocaya aittir. Bu konuda resmî oteritenin herhangi bir etkisi yoktur. Hoca kendi sorumluluğunun bilincinde olduğu sürece, İslâm kültüründeki eğitimin kalitesi ve akademik standartları korunmuştur. İcazet geleneği 4./10. yüzyılda bütün Müslüman ülkelerde uygulanan evrensel bir eğitim prosedürü hâline gelmiş ve hatta Hristiyan Avrupa'nın eğitim yaşamı üzerinde de bazı önemli etkiler yapmıştır. Nitekim 12.yüzyılda Latin Batı'da ortaya çıkan, zaman içinde sertifika, diploma, derece şeklinde değişiklikler geçirecek olan licentia docendi de icazetle aynı anlama geliyordu. İcazet geleneğinin yüzyıllar boyunca bütün İslâm âleminde hemen hemen aynı şekilde uygulanması Müslümanların dinî, kültürel ve eğitimsel birliğini göstermektedir.