Is "At Çabış" Game? (Epics of Kyrgyz Turks As A Sample)

"AT ÇABIŞ" BİR OYUN MU? (BİR ÖRNEKLEM OLARAK KIRGIZ TÜRKLERİNİN DESTANLARI)

Abstract

Turkish legends, when compared to other nations, are very rich with regards to "epic tradition". These legends are crucial for Turkish culture, language, literature, history and traditions in terms of both content and volume and cultural materials they contain. These issues, particularly "Earlier Turkish Epics", are also in use for the other Turkic Peoples such as Kazakh, Baskir, Uzbek, Tatar and Azeri, which are states today. In this context, the legends of Kyrgyz Turks, having an independant state and a very rich epic complete works, attract attention. Examining the games mentioned in Kyrgyz Epics, hereby, may reveal interesting results. "at çabış", for example, is prevailed among Kyrgyz epics as a remarkable component. This oneiromancy is defined as "race that tests the speed of the horses" in "Kırgız Tilinin Sözdüğü". For example; in "Semetey Epic" Temir Han, Semetey's grandfather, wants to organize a feast. You can come across the following verses about "at çabış" in that feast. When these verses are carefully examined, it can be easily seen that "at çabış" is a kind of game in the feast Temir Han organized for Semetey and it contains entertainment in it. Therefore, "at çabış", which is discussed and described in details in different epics of Kyrgyz, emerges as a significant cultural and educational tool. It is also possible to see "at çabış" in the legends of other Turkish clans. In this paper, however, "at çabış" will be examined as a sample in Kyrgyz epics. The main objective of the paper is to put forth whether "at çabış" is a game or not, by whom and why it is played and how it reflected to Kyrgyz epics.

Özet

Türk destanları, başka milletlerle mukayese edildiğinde "destancılık geleneği" bakımından çok zengindir. Bu destanlar, hem muhteva hem hacim hem de içerdiği kültürel malzemeler açısından Türk kültürü, dili, edebiyatı, tarihi ve gelenek görenekleri için ehemmiyet taşımaktadır. Bu hususlar, "Eski Türk Destanları" başta olmak üzere günümüzde birer devlet olan Kazak, Başkurt, Özbek, Tatar, Türkmen, Azeri vb. gibi diğer Türk halkları için de geçerlidir. Bu bağlamda bağımsız bir devlet olan ve çok zengin bir destan külliyatına sahip olan Kırgız Türklerinin destanları da dikkat çekmektedir. Bu vesileyle Kırgız destanlarında geçen oyunları incelemek ilginç neticeler ortaya koyabilir. Mesela Kırgız destanlarında "at çabış" dikkati çeken bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu tabir "Kırgız Tilinin Sözdüğü" tanımlanmaktadır. Örneğin "Semetey Destanı"nda Semetey'in dedesi Temir Han bir şölen düzenlemek ister. Bu şölende ilgili dizeler, "at çabış"ın bir oyun türü olduğunu ve içinde eğlence barındırdığını ortaya koymaktadır. Dolayısıyla Kırgızların değişik destanlarında detaylı bir şekilde ele alınan ve tasvir edilen "at çabış" önemli bir kültürel ve eğitsel araç olarak karşımıza çıkmaktadır. Elbette diğer Türk boylarının destanlarında da "at çabış" ile karşılaşmak mümkündür. Ancak bu bildiride "at çabış" bir örneklem olarak Kırgız destanlarında incelenecektir. Bildirinin temel amacı "at çabış"ın bir oyun olup olmadığını, kimler tarafından ve ne amaçla oynandığını ve hangi biçimlerde Kırgız destanlarına yansıdığını ortaya koymaktır.