“Motherhood Phenomenon” in Turkish Myths in The Context of Functionality

Abstract

Family is the cornerstone of a nation/society. The main element of the family is mother. Mother means having children. In a biological context, motherhood is the feature of “being a mother”. However, motherhood has sociological and psychological characteristics along with biological features. Motherhood, which is ac- cepted as sacred by the societies, is an important phenomenon in terms of having a fertility feature within the framework of these qualifications as well as maintaining the descendants from generation to generation. Moth- erhood is the greatest reward that God has bestowed on women. Because they have difficult obligations. Moth- erhood includes some functions such as fertility (continuation of the generation/lineage), protection/advocacy, nurturing (milk right), guidance, educator/teaching and embassy/mediation. Sociological, psychological and biological functions have given women an important role and function in the eyes of society. The role and function attributed to motherhood is also addressed in the same or similar way in Turkish myths. Even in myths, many feminine beings have been attributed motherhood and they are cited as at mother archetypes “mother”. Within the framework of these adjectives and qualifications, the place of motherhood in the continuation of the lineage has been emphasized. In addition, the quality of motherhood in protection, its importance in terms of nutrition, the ability to be a guide and a mediator are emphasized with examples. Accordingly, motherhood is a privilege for women in terms of continuity of the generation and protection of the lineage. This privilege was also highlighted in Turkish myths. Along with assets such as “Ak/White Mother”, Umay, and Fire (Od) Mother, some animals and nature elements such as trees, soil/land have been given motherhood. They were the source of the birth event. Along with the fertility function of motherhood, there is an obligation to feed the child within the framework of the feeding (milk right) function. In the Turkish myths, some feminine spirits, animals and natural elements that had the quality of motherhood fed the heroes. They mothered them. Among the functions of motherhood is “protection and advocacy”. Because this function is instinctive like other qualities. In Turkish epics and myths, the mother is always a “guardian-watcher”. Motherhood is an important responsibility in terms of guidance, education and teaching function. In this context, it is seen in the Turkish epics and myths that especially the girls imitate their mothers. However, the mother is a “wise” woman with various advices and advice. “Ak/White Mother”, which inspires creation to Ülgen/Kayra Han, is the best example in this regard. Motherhood is a mediator between father and child or in the family and is the messenger/representative of the family. In Turkish epics, the mother corrects between father and son. She is an intermediary in meeting all kinds of requests. However, it has been observed that the reflection of motherhood functions in Turkish myths is not directly and comparatively subject. In addition, there are many examples of the phenomenon of motherhood in myths. Therefore, selection and restriction of the sample was mandatory in the article. With this article, the place of motherhood in Turkish culture and its reflection in Turkish myths can be better understood. In addition, it is aimed to make a scientific contribution to the field with the article. As a result, the article was prepared by way of sampling and comparison. In the article, the reflection of maternal functions as a sociocultural phenom- enon in Turkish mythology is discussed within the framework of examples.

Özet

Bir milletin/toplumun temel taşını “aile”, ailenin ana unsurunu ise “anne” teşkil etmektedir. O, “çocuk sahibi olma” anlamını taşımaktadır. Annelik de biyolojik bağlamda anne olma özelliğidir. Ancak annelik biyo- lojik özellik ile birlikte sosyolojik ve psikolojik gibi farklı boyutlar da ihtiva etmektedir. Toplumlarca “kutsal” kabul edilen annelik, söz konusu boyutlar çerçevesinde hem “doğurganlık” özelliğine sahip olma hem de soyun nesilden nesile devamını sağlayabilme açısından önemli bir olgu olmakla birlikte bazı yükümlülükler gerektir- mektedir. Meşakkatli yükümlülükleri sebebiyle annelik, Allah’ın kadınlara bahşettiği büyük bir nimettir. Çünkü annelik; fıtri olarak, doğurganlık (neslin/soyun devamı), koruyuculuk/savunuculuk, besleyicilik (süt hakkı), reh- berlik, eğiticilik/öğreticilik ve elçilik/ arabuluculuk gibi bazı işlevlere sahiptir. Sosyolojik, psikolojik ve biyo- lojik boyutlarıyla anneliğe has bu işlevler, kadına toplum nazarında önemli bir rol ve fonksiyon kazandırmıştır/ kazandırmaktadır. Anneliğe atfedilen rolün ve fonksiyonun, Türk mitlerinde de aynı veya benzer şekilde konu edildiği görülmektedir. Hatta mitlerde, birçok dişil varlığa “annelik” vasfı yüklenmiş ve onlar, “anne arketipi” olarak “ana” sıfatıyla zikredilmiştir. Bu sıfat ve vasıflar çerçevesinde anneliğin soyun devamındaki yeri, koru- yuculuktaki vasfı, besleyicilik açısından önemi, rehber ve arabulucu olma yeteneği gibi birçok husus örneklerle vurgulanmıştır. Buna göre annelik, neslin devamı ve soyun korunması bakımından kadınlar için bir ayrıcalıktır. Bu ayrıcalık, Türk mitlerinde de ön plana çıkarılmış; Umay, Ateş (Od), Ak Ana gibi varlıklar yanında bazı hayvanlara ve ağaç, toprak/yer gibi tabiat unsurlarına “annelik” atfedilmiş ve onlar, doğum olayının kaynağı hâline getirilmiştir. Anneliğin “doğurganlık” işlevi ile birlikte besleyicilik (süt hakkı) işlevi çerçevesinde ço- cuğu besleme yükümlülüğü söz konusudur. Türk mitlerinde de annelik vasfına sahip bazı dişil ruhlar, hayvanlar ve tabiat unsurları; kahramanları, sütten kesilinceye kadar beslemiş ve onlara annelik etmiştir. Anneliğin işlev- leri arasında “koruyuculuk ve savunuculuk” da vardır. Çünkü bu işlev, diğer vasıflar gibi içgüdüseldir. Zaten Türk destanlarında ve mitlerinde, anne daima “koruyucu-gözetleyici” bir varlık konumundadır. Annelik; “reh- berlik, eğiticilik ve öğreticilik” işlevi bakımından da büyük bir sorumluluk taşımaktadır. Bu bağlamda Türk destanlarında ve mitlerinde, özellikle kızların, annelerini taklit ettiği görülmekte ve bununla birlikte anne, çeşitli nasihatler ve tavsiyeler verme özelliğine sahip “bilge” bir kadın olarak dikkat çekmektedir. Ülgen’e/Kayra Han’a yaratma ilhamı veren “Ak Ana”, bu husustaki en iyi örnektir. Annelik; baba ile çocuk arasında veya aile içinde arabulucu olmakla birlikte ailenin bir nevi sözcüsü/temsilcisi olma işlevine de sahiptir. Türk destanla- rında, baba ile oğulun arasını düzelten ve her türlü isteklerin karşılanmasında veya sıkıntıların giderilmesinde aracı olan annedir. Ancak bu önemine rağmen anneliğe ait işlevlerin Türk mitlerindeki yansımasının, doğrudan ve karşılaştırmalı olarak konu edilmediği görülmüştür. Bununla birlikte mitlerde annelik olgusuna dair çok fazla örneğin olması makalede, örnek seçimini ve kısıtlamasını zorunlu kılmıştır. Bu zaruret çerçevesinde makale ile annelik olgusunun, hem Türk kültüründeki yerinin hem Türk mitlerindeki yansımasının daha iyi anlaşılabilmesi hem de alana bilimsel anlamda bir katkı sağlanması hedeflenmiştir. Netice itibariyle örneklendirme ve karşılaş- tırma yoluna gidilerek hazırlanan makalede, sosyokültürel bir olgu olarak annelik işlevlerinin Türk mitolojisin- deki yansıması örnekler çerçevesinde irdelenmiştir.