The History of Albania and Old Turkish Traditions

Abstract

The territories of Azerbaijan from the northern part of Araz are mentioned in ancient and early medieval sources as Albania, Aran, Rani, and in modern scientific literature as Caucasian Albania. Among the sources providing information about this ancient Azerbaijani state (IVth -VIIIth centuries B.C.), the work "The History of Albania" by Musa Kalankatuklu, who lived in Caucasian Albania in the VIIth century, has a special place. The work is the only local source of the Middle Ages of Azerbaijan. The territory of Azerbaijan, which is one of the most ancient settlements of the Turkic layer, was additionally enriched in the early Middle Ages by the tribes of the Huns, Bulgars, Savir, Onogur, Barsil, Kipchak and Khazar. The work History of the Albania which provides valuable information on Caucasian Albania's territory, population, rulers, the social, economic, politi cal, religious, and ideological situation is also rich in information about the Hun, Barsil, Onogur, Caspian tribes, their religious beliefs, and traditions, that have flowed into these lands since the first centuries of the era. The source describes in detail the events that took place in Azerbaijan in the early Middle Ages, provides detailed information about the Hun, Barsil, Onogur, Caspian tribes, their religious beliefs and rituals that flowed to these lands from the first centuries of the era. As Kalankatuklu witnessed many events of the 7th century, most of the information in the book is based on the author's live observations. From this point of view, the information provided by the author is important for determining the ethnocultural environment in Azerbaijan in the early Middle Ages, especially the ancient Turkic tribes that spread in this period in Azerbaijan, and the traces of ethnic traditions preserved in them. The work containing mythological, ethnographic, religious, political and historical information about the early middle ages; it provides important data about the settlement and expansion processes of the old Turkish tribes in Azerbaijan, Turkish origin toponyms, personal names, war ranks and expressions of the Turks. In the source, the settlement areas, religious beliefs and rites of the Turkish tribes who flocked to Azerbaijan since the first centuries AD are described in all details. The work helps to analyze the elements related to the Old Turkic language and life, as well as to reveal the traces of ancient Turks preserved in Azerbaijani folk beliefs and traditions. This ancient Albanian source is considered as a primary source for researching the history of ancient Turkish tribes in the Caucasus, including Azerbaijan. The article researches the ethnocultural environment in Azerbaijan in the early Middle Ages, the Turkic tribes that spread in Azerbai jan at this stage, their linguistic characteristics, beliefs, and domestic traditions on the basis of information obtained from the History of the Albania. The article reveals, analyzes and compares toponyms of ancient Turkic origin, military ranks, personal names, as well as beliefs and rituals mentioned in the source, and reveals traces in modern Azerbaijani life and folk beliefs.

Özet

Araz'ın kuzeyindeki Azerbaycan topraklarında MÖ IV.-VIII. yüzyıllar boyu mevcut olmuş Eski ve Orta Çağ kaynaklarında Albaniya, Aran, Rani, ilmî literatürde ise Kafkasya Albaniyası olarak geçen kadim Azerbaycan devleti dönemi ile ilgili Azerbaycan’ın tarihî coğrafyası, nüfusu, etno-kültürel çevresi hakkında bilgi sağlayan kaynaklar arasında "Albaniya Tarihi" eseri özel bir yere sahiptir. Eser, Azerbaycan'ın Erken Orta Çağ döneminin tek yerel kaynağıdır ve bu açıdan Orta Çağ Azerbaycan etnik geleneklerini incelemek için de ğerli bir kaynaktır. Makalede Albaniya Tarihi’nin Erken Orta Çağ Azerbaycan etnografyası, etno-kültürü ve dil özelliklerinin izleri araştırılmıştır. Türk kökenli kavimlerin en kadim yerleşim yerlerinden olan Azerbaycan’da Türk nüfusu, zaman-zaman yerli kavimlerle birlikte, özellikle de miladın ilk asırlardan itibaren bu topraklara akın eden Hun, Bulgar, Savir, Onogur, Barsil, Kıpçak, Hazar boyları ile daha da zenginleşmiştir. "Albaniya Tarihi", Albaniya'nın tarihî-coğrafi, sosyal, ekonomik, siyasî, dinî-ideolojik durumu hakkında bilgi sağlamakla birlikte; Hun, Barsil, Onogur, Hazar kavimlerinin Azerbaycan`a akınlarının yanı sıra onların inançları ve gelenekleriyle ilgili bilgiler de vermektedir. Kaynak, Erken Orta Çağ Azerbaycan'ında meydana gelen olayları ayrıntılı olarak açıklamanın yanı sıra, MS I. yüzyıldan itibaren buraya akın etmiş olan Hun, Barsil, Onogur, Hazar boyları ve onların dinî itikatları, gelenekleri hakkında kapsamlı bilgi vermektedir. Eserin muellifi VII. yüzyılda Kafkasya Albaniyası’nda yaşamış Musa Kalankatuklu’dur. Döneminde yaşanan bir çok olaya tanık olduğu için kitaptaki bilgilerin büyük kısmı müellifin kendi gözlemlerine dayanmaktadır. Bu bağlamda onun verdiği malumatlar Orta Çağ’ın başlarında Azerbaycan’ın etnik-kültürel muhiti, özellikle de bu dönemde Azerbaycan’a yayılan eski Türk boylarının geleneklerinin ve günümüze dek uzanan izlerinin tespitinde büyük önem taşımaktadır. Erken Orta Çağ’a dair mitolojik, etnografik, dinî, politik, tarihî bilgiler ihtiva eden eser; eski Türk boylarının Azerbaycan’daki yerleşim ve yayılma süreçleri, Türk kökenli toponimler, şahıs adları, Türklere ait savaş rütbe ve tabirleri hakkında önemli veriler sunmaktadır. Kaynakta miladî ilk asırlardan itibaren Azerbaycan’a akın etmiş Türk kavimlerinin bu topraklardaki yerleşim alanları, dinî itikatları, ayinleri bütün ayrıntısı ile tasvir edilmiştir. Bu açıdan eser, Eski Türk dili ve hayatıyla ilgili unsurların analizi ve aynı zamanda Azerbaycan halk inanç ve geleneklerinde korunan eski Türk izlerini ortaya çıkarmaya yardımcı olmaktadır. Bu eski Alban kaynağı Azerbaycan dâhil olmak üzere Kafkaslar’daki kadim Türk kavimlerinin tarihini araştırmak için birinci dereceli kaynak olarak değerlendirilmektedir. Çalışmada, Albaniya Tarihi’nde ismi geçen eski Türk kavim, yer ve şahıs adları, askerî rütbeler hakkındaki bilgiler ele alınmakla Orta Çağ'ın başlarında Azerbaycan'a yayılan Türk boyları, bu aşamada Azerbaycan'daki etno-kültürel ortam, Hun-Hazar-Azerbaycan etno-kültür ve dil bağlantıları, eski Hun geleneklerinin Azerbaycan mitolojisindeki yansımaları incelenmiştir. Ayrıca Albaniya Tarihi’nden elde edilen bilgilere dayanarak, mukayeseler yapılmakla eski Hun geleneklerinin Azerbaycan halk inançlarındakı izleri tespit edilmiştir.