“The One under the Shadow Does Not Have His Own”: The Relationship Between Muharrem and Neşet Ertaş within the Anxiety of Influence

“GÖLGEYE GİRENİN GÖLGESİ OLMAZ”: ETKİLENME ENDİŞESİ MERKEZİNDE MUHARREM VE NEŞET ERTAŞ İLİŞKİSİ

Abstract

Muharrem and Neşet Ertaş have a special place in Abdal tradition. In this regard, while Muharrem Ertaş is accepted as one of the most important names of bozlak, a type of folk song, Neşet Ertaş is seen as the last great representative of Abdal tradition by being called as “the Plectrum of the Steppe” (Bozkırın Tezenesi). The fact that these two great names have both father-son and master-apprentice relationships creates the necessity for analyzing the two bards in terms of effect, being affected and originality. Exactly because of the mentioned reasons, it becomes possible to analyze the two bards through the concept of the anxiety of influence put forward by Harold Bloom in 1973. Bloom discusses the anxiety of influence and the struggle to be original between the successor poet, namely the son, and the predecessor poet, namely the father, under this concept which he uses to interpret all the literature history. According to this, the successor, the young poet in the position of son, feels anxious because of being affected by the predecessor, the father, for whom he has admiration and gratitude at the beginning and attempts to create an original poetry. As a child who wants to become a free person and an alternative power by getting rid of the father’s authority, the young poet aims to ‘give birth to his own father’. The only way for the young poet to get out of his father’s shadow and give birth to his own is misreading. In this article, the conceptual frame that Bloom developed out of poetry is taken to an artistic dimension and the relationship between Muharrem Ertaş and Neşet Ertaş is attempted to be interpreted. The remarkable side of the article is that the metaphorical father-son relationship Bloom assumes to occur between the successor and the predecessor exists between Muharrem and Neşet Ertaş in the real sense. In other words, Muharrem Ertaş is Neşet Ertaş’s father both in the real and the artistic sense. Neşet Ertaş starts his artistic life in the shadow of a powerful father figure who influences not only himself but also lots of people around him. He endeavours to reach an artistic position by going beyond the influence of father figure both metaphorically and literally with the anxiety of influence. Neşet Ertaş, who states that he refrained from playing saz (a stringed instrument), especially singing bozlak, in front of his artist father even at his mature times, goes into the effort of originality embodied with his saying ‘The one under the shadow does not have his own’ in this article. In this framework, the points that differentiate Neşet Ertaş, who always mentions the gratitude that he feels for his father in terms of art, on the way to originality are dealt with. First of all, it is emphasized that Neşet Ertaş is known as a great master of türkü (ballad) whereas Muharrem Ertaş is tightly connected to bozlak tradition and is in the representative position of it. It is claimed that this means creating an authority place apart from his artistic father besides finding a style for Neşet Ertaş’s nature, who refrains from singing bozlak in front of his father. Additionally, it is highlighted that, unlike his artistic father figure, Neşet Ertaş not only sings the already existing ballads but also creates original ones instead. On the other hand, the article problematizes the innovations on musical instruments made by Neşet Ertaş who says ‘I searched on my own, I found myself.’ and the place of this on his originality effort.

Özet

Abdallık geleneğinin içinde Muharrem ve Neşet Ertaş özel bir konum elde etmişlerdir. Bu bağlamda Muharrem Ertaş, bozlak türünün en önemli isimlerinden biri olarak kabul edilirken Neşet Ertaş “Bozkırın Tezenesi” şeklinde adlandırılarak abdallık geleneğinin son büyük temsilcisi görülmektedir. Söz konusu iki büyük ismin, usta-çırak yanında baba-oğul ilişkisine de sahip olması, iki ozanın etki, etkilenme ve özgünlük açısından değerlendirilmesi gereğini doğurmuştur. Tam da bahsedilen nedenlerden dolayı her iki ozanı, Harold Bloom’un 1973 yılında ortaya attığı etkilenme endişesi kavramıyla değerlendirmek olanaklı hâle gelir. Bloom, bütün edebiyat tarihini yorumladığı bu kavramla, “oğul” olarak konumlandırdığı halef şairle “baba” olarak ifade ettiği selef şair arasındaki etkilenme endişesini ve özgün olma çabasını tartışır. Buna göre halef, yani çocuk konumundaki genç şair, başlangıçta hayranlık ve şükran duyguları beslediği babası konumunda olan seleften etkilenmeyi bir endişe olarak duyumsar ve özgün bir şiir oluşturma uğraşına girer. Babanın otoritesinden kurtulup özgür bir birey ve alternatif bir erk olmak isteyen çocuk gibi genç şair, “kendi babasını doğurmayı” amaçlar. Genç şairin, babasının gölgesinden çıkması ve kendi babasını doğurmasının tek yolu yanlış okumadır. Makalede, Bloom’un şiir üzerinden geliştirdiği kavramsal çerçeve sanatsal boyuta taşınmış ve bu şekilde Muharrem Ertaş ile Neşet Ertaş ilişkisi yorumlanmaya çalışılmıştır. Makale bakımından dikkat çekici olan nokta, Bloom’un halef ve selef arasında varsaydığı mecazi baba-oğul ilişkisinin, Muharrem ve Neşet Ertaş arasında gerçek anlamda da var olmasıdır. Bir başka şekilde ifade edecek olursak Muharrem Ertaş, Neşet Ertaş’ın hem hakiki hem de sanatsal anlamda babası konumundadır. Neşet Ertaş, yalnızca kendisini değil, çevresindeki birçok kişiyi etkisi altında bırakan güçlü bir baba figürünün gölgesinde sanat hayatına başlamış, etkilenme endişesiyle hem metaforik hem de literal anlamda baba figürünün etkisini aşıp özgün bir sanatsal konum elde etmek için büyük çaba göstermiştir. Olgun dönemlerinde bile sanatsal babasının karşısında saz çalmaktan, bilhassa bozlak söylemekten çekindiğini dile getiren Neşet Ertaş, bu makalede “Gölgeye girenin gölgesi olmaz.” sözüyle somutlaştırılan özgünlük uğraşına girmiştir. Bahsedilen çerçevede, her fırsatta babasına sanatsal anlamda duyduğu minneti ifade eden Neşet Ertaş’ın özgünlük yolunda farklılaştığı noktalar ele alınmıştır. İlk olarak bozlak geleneğine sıkı sıkı bağlı olan ve bu geleneğin temsilcisi konumunda olan Muharrem Ertaş’a karşılık Neşet Ertaş’ın türkü alanında büyük bir usta olarak anılmasına dikkat çekilmiştir. Bu durumun, babasının yanında bozlak okumaktan çekinen Neşet Ertaş için fıtratına uygun bir tür bulmanın yanında sanatsal babasından ayrı bir iktidar alanı açmak anlamına gelebileceği iddia edilmiştir. Ayrıca Neşet Ertaş’ın, sanatsal baba figüründen farklı olarak sadece var olan türküleri seslendirmediği, bunun yerine özgün türküler üretme yoluna gittiği vurgulanmıştır. Diğer taraftan, “Kendim aradım, kendime göre buldum.” diyen Neşet Ertaş’ın çaldığı müzik enstrümanlarıyla ilgili yaptığı yenilikler ve bunun özgünlük çabasındaki yeri de makale çerçevesinde sorunsallaştırılmıştır