The Effect of Ash‘arî in the Formation of Ahl al-Sunnah‘s Understanding of Cosmology

Ehl-İ Sünnet’in Kozmoloji Anlayışının Oluşumunda Eş’arî’nin Etkisi

Abstract

This study contains the effect of Abu’l-Hasan al’Ash’arî’s (d. 324/935-36) understanding of the universe on formation understanding of cosmology of Ahl al-Sunnah. In this context, his ideas for the elements of the universe and the universe (substance, attribute, matter, space, movement, causality) were considered and tried to be examined. After leaving Mu‘tazila, which he was a member of, it has been tried to determine how Ash’arî collect on the accumulation he received in daqîqu’l-kalâm (kalâm cosmology) topics in his own way and affected it to the Ahl al-Sunnah school, especially the Ash’arî school. From this point of view, it was mentioned whether the ideas of Ash’arî were included in the understanding of cosmology of Ahl al-Sunnah. On the other hand, it was studied to respond to claims that Bâqillânî (d. 403/1013) of kalâm’s leading role in establishing Ahl al-Sunnah‘s understanding of cosmology in recent studies. Contrary to these claims, it was stated that the views of Ash’arî, who led the establishment of the Ash’arî school, on daqîqu’l-kalâm topics, played a leading role in the formation of Ahl al-Sunnah‘s understanding of cosmology. The study was limited to Ash’arî‘s understanding of the universe and the effect of this understanding on Ahl al-Sunnah‘s understanding of cosmology. On the other hand, the opinions of other kalâm schools and mutakallimûn on daqîqu’l-kalâm topics were also applied. In the context of this opinions, arguments were tried to be brought and analyzed. Descriptive and comparison method were used in the study.

Özet

Bu çalışma Ebu’l-Hasan el-Eş’arî’nin (ö. 324/935-36) âlem anlayışının,Ehl-i Sünnet’in kozmoloji anlayışının oluşumuna etkisini ihtivaetmektedir. Bu bağlamda onun âlem ve âlemin unsurlarına (cevher, araz,cisim, mekân, hareket, nedensellik) yönelik fikirleri ele alınıp irdelenmeyeçalışılmıştır. Eş’arî’nin, mensubu olduğu Mu’tezile’den ayrıldıktan sonradakîku’l-kelâm (kelâm kozmolojisi) konularında aldığı birikimi kendiyöntemiyle nasıl bir araya getirdiği ve başta Eş’arî’lik ekolü olmak üzereEhl-i Sünnet ekolünü nasıl etkilediği tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu açıdanEş’arî’nin zikredilen fikirlerinin Ehl-i Sünnet’in kozmoloji anlayışında yeredinip-edinilmediğine değinilmiştir. Öte yandan son zamanlarda yapılançalışmalarda Ehl-i Sünnet’in kozmoloji anlayışının kurulmasında başat roloynayan kelâmcının Bâkıllânî (ö. 403/1013) olduğu yönündeki iddialara dacevap verilmeye çalışılmıştır. Bu iddiaların aksine Eş’arîlik ekolünün kurulmasınaöncülük eden Eş’arî’nin dakîku’l-kelâm konularındaki görüşlerinin,Ehl-i Sünnet’in kozmoloji anlayışının oluşmasında oynadığı öncü role yerverilmiştir. Çalışma Eş’arî’nin âlem anlayışı ve bu anlayışın Ehl-i Sünnet’inkozmoloji anlayışına etkisi ile sınırlı tutulmuştur. Öte yandan yer yer diğerkelâm ekollerinin ve kelâmcıların dakîku’l-kelâm konularındaki görüşlerinede başvurulmuştur. Bu görüşler bağlamında argümanlar getirilmeye veanaliz edilmeye çalışılmıştır. Çalışmada deskriptif ve mukayese yöntemikullanılmıştır.