The GEOLOGY of GÖKÇEADA (ÇANAKKALE)

Ramazan SARI, Ahmet TÜRKECAN, Şahset KÜÇÜKEFE, Ümit AYDIN, Öner ÖZMEN, Mustafa DÖNMEZ

Abstract

The geology and esp ecially the magmatic rocks of Gökçeada, which is the biggest island of Turkeyand located at 20 km s west of Biga Peninsula, constitute the subj ect of this study. Late Ediacaran/ Early Paleozoic aged Çamlıca metamorphics which crop out with a tectonic uplift in a narrow areain northwest of Gökçeada are the oldest rocks of the island. Early Eocene aged Karaağaç Formationwhich is formed by submarine fan deposits unconformably overlies Çamlıca metamorphics. As for theDağiçitepe volcanic member which is formed by rhyolitic lavas, tuff and tuffites emplaced into KaraağaçFormation cutting Çamlıca metamorphics is the oldest volcanic unit of the study area. On KaraağaçFormation, Koyunbaba Formation has unconformably been deposited which consists of Middle Eoceneshallow marine sediments. Then it has conformably been overlain by Soğucak Formation which consistsof SE-NW extending reefal limestone. Middle-Upper Eocene aged Ceylan Formation which conformablyoverlies the Soğucak Formation and the early Oligocene aged Mezardere Formation which conformablyoverlies Ceylan Formation have been deposited due to turbiditic currents in deep marine environment.Late Eocene(?)Oligocene aged subvolcanics which cut Mesozoic and Eocene units and emplaced intoEocene aged sedimentary units in the f orm of cryp to dome and dome f orm the recent rigid top ograp hy ofthe study area and are the second magmatic p hase called the Gökçeada Domes . Diorite-monzonitesporphyry which crystallized in lower zones of subvolcanics on the other hand constitutes Mutludereintrusion. In eastern and southern parts of Gökçeada, Late Oligocene Gökçeada ignimbrites are locatedwhich are observed in the form of pumice flows on Mezardere Formation. These ignimbrites are thenoverlain by Early Miocene aged Kesmekaya volcanics which are formed by blocky ash flows. Middle Mi- ocene aged Eşelek volcanics consisting of lava and pyroclastics with composition basaltic andesite andandesite are observed on a large area in east of Gökçeada. Upper Miocene aged Çanakkale Formationwhich is generally f ormed by the intercalation of p oor consolidated conglomerate, sandstone, siltstoneand marl crops out in narrow regions at east, southeast and south of Gökçeada. Quaternary alluvialdep osits and debris comp osed of loose, unconsolidated sand, silt and other sediments unconf ormablyoverlie all previous units and complete the succession. Main tectonic structures of Gökçeada are formedby right lateral oblique f aults which develop ed in Neo-tectonic p eriod.

Özet

Biga Yarımadasının 20 km batısında yer alan ve Türkiyenin en büyük adası olan Gökçeadaın jeolojisi,özellikle de magmatik kayaçları bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Gökçeadanın kuzeybatısındatektonik yükselimle dar bir alanda yüzeyleyen Geç Ediakaran/Erken Paleozoyik yaşlı Çamlıca meta- morfitleri adanın en yaşlı kayaçlarıdır. Çamlıca metamorfitleri üzerinde denizaltı yelpaze çökellerindenoluşan Erken Eosen yaşlı Karaağaç Formasyonu uyumsuz olarak yer alır. Çamlıca metamorfitlerini ke- serek Karaağaç Formasyonu içerisine yerleşen riyolitik lavlar ile tüf ve tüfitlerden oluşan Dağiçitepevolkanit üyesi ise çalışma sahasının en yaşlı volkanik birimidir. Karaağaç Formasyonu üzerinde uyum- suz olarak Orta Eosen yaşlı sığ denizel kumtaşlarından oluşan Koyunbaba Formasyonu çökelmiştir.Üzerinde ise uyumlu olarak GB-KD uzanımlı resifal kireçtaşından oluşan Soğucak Formasyonu bulu- nur. Soğucak Formasyonu üzerinde uyumlu olarak yer alan Orta-Üst Eosen yaşlı Ceylan Formasyonu veCeylan Formasyonu üzerinde de uyumlu olarak bulunan Erken Oligosen yaşlı Mezardere Formasyonu,derin denizel ortamda türbiditik akıntılara bağlı olarak çökelmişlerdir. Mesozoyik ve Eosen yaşlı bi- rimleri keserek, Eosen yaşlı çökel birimler içerisine kriptodom ve dom şeklinde yerleşen ve çalışmasahasının bugünkü sert topoğrafyasını oluşturan Geç Eosen (?)- Oligosen yaşlı subvolkanitler, adadakiikinci magmatik evre olup, Gökçeada Domları olarak isimlendirilmiştir. Subvolkanitlerin alt zonlarındakristalleşen diyorit-monzodiyorit porfirler ise Mutludere sokulumunu oluşturmaktadır. Gökçeadanındoğusunda ve güneyinde Oligosen yaşlı Mezardere Formasyonu üzerinde pomza akmaları şeklinde izle- nen Geç Oligosen yaşlı Gökçeada ignimbiriti yer alır. İgnimbiritin üzerine ise bloklu kül akmalarındanoluşan Erken Miyosen yaşlı Kesmekaya volkanitleri gelir. Bazaltik andezit ile andezitik bileşimli lavve piroklastitlerden oluşan Orta Miyosen yaşlı Eşelek volkanitleri Gökçeadanın doğusunda genişçebir alanda izlenir. Genellikle az pekişmiş konglomera, kumtaşı ve silttaşı ile marn ara katkılarındanoluşan Üst Miyosen yaşlı Çanakkale Formasyonu Gökçeadanın doğu, güneydoğu ve güneyinde daralanlarda yüzeylemektedir. Gevşek, tutturulmamış, kum, silt, vb. çökellerden oluşan Kuvaterner yaşlıalüvyal çökeller ve yamaç molozları kendinden önce oluşmuş tüm birimleri uyumsuz olarak örterekistifi sonlandırırlar. Gökçeadanın ana tektonik yapılarını Neo-tektonik dönemde gelişen sağ yanal atımlıoblik faylar oluşturmaktadır.