Sabiha Zekeriya Sertel: Erken Cumhuriyet Döneminde Kadın, Muhalefet ve Basın

Sabiha Zekeriya Sertel: Erken Cumhuriyet Döneminde Kadın, Muhalefet ve Basın*

Abstract

Abstract As a result of the feminist historiography or the re-interpretation of the experience of modernization/Westernization through the perspectives of women in Turkey, the image of woman built by the official historiography has been problematized in the first place. This paved the way for the politicization of the woman question by bringing the women whose personal and social histories had been left to the 'private' sphere to the fore. Meanwhile, a need to rethink the works, experiences and thoughts of women who took part in the women's movement emerged. Examining the life and thoughts of Sabiha Zekeriya Sertel , one of the first female journalists of Turkey would be worthwhile for understanding the struggles of women, both contemporary and Republican. With her positivist, progressivist and pro-enlightenment attitude, Sabiha Zekeriya Sertel was a stubborn defender of Kemalist modernization project, even though she did not abstain from criticizing the dominant gender paradigm of the early Republican period. However, expressing the incompetency of the implementations of Republican reforms often led her to become the victim of the state policies of censor. The design of this study has been based on the observation that Sabiha Zekeriya Sertel's publications in the framework of woman question roughly differentiated in three distinct periods. In this framework, she began to pen her first striking articles on the subordinated status of women in Büyük Mecmua magazine (1919) which was published during the chaotic atmosphere of the Armistice Period. Sertel's approach in these writings was based on the principle of equal rights conceptualized with respect to women's equal visibility in the public life and their desire to become Westernized. In the second period right after her return from the US and during which Turkey was passing through wide scale transformations, she continued to question the dominant gender roles, and analyze the women's problem with a deliberate focus on the internal power relations of capitalism in her column "Cici Anne" in the Resimli Ay magazine and again with the same conceptual structure in her popular column "Bana sorarsanız" (if you ask me) in the daily Cumhuriyet . The last phase corresponds to a period when she focused more on pieces against fascism in the daily Tan during World War II and wrote relatively less on women's issues. The paper will also touch upon Sabiha Zekeriya Sertel's relationship with the women's organizations in Turkey, in order to better grasp her positioning within feminism.

Özet

Türkiye'de feminist tarih yazımı veya kadının gözünden modernleğme/batılılağma deneyiminin yeniden yorumlanması ile birlikte, ilk olarak resmi tarihin inğa ettiği kadın imgesi sorunsallağtırılmığtır. Bu da kiğisel ve sosyal tarihleri "özel" alanda bırakılmığ kadınların gündeme getirilerek kadın sorununun politikleğtirilmesini ortaya çıkarmığtır. Aynı zamanda, kadın hareketinde yer almığ kadınların iğlerini, deneyimlerini ve düğüncelerini yeniden düğünmek ihtiyacı doğmuğtur. Türkiye'nin ilk kadın gazetecilerinden biri olan Sabiha Zekeriya Sertel'in (1895-1968) hayatı ve düğüncelerini irdelemek hem günümüz hem de Cumhuriyet kadınlarının mücadelesini anlamlandırmak açısından özellikle değerlidir. Sabiha Zekeriya Sertel, erken Cumhuriyet dönemine egemen olan toplumsal cinsiyet paradigmasını eleğtirmekten kaçınmamasına rağmen; pozitivist, ilerlemeci ve aydınlanmacı özellikleriyle, Kemalizmin modernleğme projesinin kararlı bir savunucusudur. Öte yandan, reformların uygulamada eksik yönleri olduğunu çekinmeden dile getirmesi devletin uyguladığı sansür politikaları nedeniyle sıklıkla mağdur olmasına yol açmığtır. Bu çalığma, Sabiha Zekeriya Sertel'in kadın konusu çerçevesindeki yayın faaliyetlerinin üç ana dönem üzerinden farklılağtığı tespitinden hareketle tasarlanmığtır. Buna göre, Mütareke döneminin kaotik ortamında Büyük Mecmua'da (1919), kadınların ikincil konumu üzerine ilk eleğtirel yazılarını kaleme alır. Bu dergideki yazılarında kadının kamusal hayat içerisinde eğit görünürlüğü ve Batılılağma özlemiyle ilgili olarak kavramsallağtırdığı eğit haklar ilkesi üzerinden kadın sorununa yaklağmığtır. ğkinci döneminde, ABD'den Türkiye'ye döndükten sonra ülkenin hızlı dönüğümler geçirdiği yıllarda, Resimli Ay dergisinde bağladığı "Cici Anne" köğesinde (1924-1930) ve aynı yapıyı sürdürdüğü Cumhuriyet gazetesindeki "Bana sorarsanız" isimli popüler yorum köğesinde (1930-1931) hâkim toplumsal cinsiyet kalıplarını sorgularken kadının toplumdaki ikincil konumunu kapitalist düzene içkin güç iliğkilerinin dinamikleriyle bir arada düğünür. ğkinci Dünya Savağı süresince fağizm karğıtı yazılar yazdığı ve kadın sorununa daha az eğildiği Tan gazetesi dönemi (1938-1945) ise üçüncüsüne karğılık gelir. Yazıda ayrıca Sabiha Zekeriya Sertel'in feminizme dair tutumunu anlamak için Türkiye'deki kadın örgütleriyle iliğkisine değinilmektedir.