KASTAMONU MİLLETVEKİLİ YUSUF KEMAL BEY’İN MİLLÎ MÜCADELE DÖNEMİNDE AVRUPA EKSENLİ DIŞ POLİTİKA ÇALIŞMALARI

Özet

Yusuf Kemal Bey (Tengirşenk), Osmanlı Devleti’nin son döneminde yaşanan siyasi ve askeri olaylara şahit ol-muş, ancak hiçbir zaman umudunu kaybetmemiş ve çöken devletin yerine yeni bir Türk Devlet kurulabileceğine inanmıştır. Son Osmanlı Meclis-i Mebusan’ına Kastamonu milletvekili olarak seçilmiş ve İstanbul’un işgali üzerine Ankara’ya gelerek Birinci Meclis’e katılmıştır.Yusuf Kemal Bey Birinci Meclis döneminde gerek millet-vekili ve gerekse Hariciye Vekili olarak görev yaptığı sü-rede 36’sı gizli oturumlarda olmak üzere toplam 67 kez söz alarak konuşma yapmıştır. Bu konuşmaların çok bü-yük bir kısmı dış politikaya ait konuları kapsamaktadır.O, Millî Mücadele sırasında ve zaferden sonra, uluslara-rası siyasi anlaşmaların önemine, Türkiye’nindoğu sını-rının emniyet altına alınmasına, millî davanın tüm dün-yaya duyurulmasına ve tanıtılmasına önem vermiştir. Yu-suf Kemal Bey, Ruslarla anlaşma zemininin hazırlanma-sına çalışmış ve Heyet Başkanı olarak 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antlaşmasını ve 20 Ekim 1921 tarihinde de Fransa ile Ankara Antlaşmasını imzalamıştır. Bu dönemde Ankara Hükümetinin uyguladığı dış politika-nın en önemli özelliği, savaş ile diplomasinin birlikte yü-rütülmesi ve yirminci yüzyılda emperyalizm ile mücadele savaşı veren ülkelere örnek olmasıdır. Bu politikanın amacı ise millî sınırlar içinde millî bir devlet kurmaktır.Yusuf Kemal Bey, Yeni Türk Devleti’nin kurtuluş ve kuru-luş döneminde Türk dış politikasının ana çerçevesini be-lirleyen antlaşmaları hazırlayan ve özellikle Avrupadev-letleri temsilcileriyle diplomasi yürüten ve birebir müca-dele eden bir politikacıdır. O bu dönemde Mustafa Kemal Paşa’nın yanında yer alan en önemli politikacı ve bilim in-sanlarından biridir. Bu makalede, Yusuf Kemal Bey’in Birinci Mecliste dış politikaya yönelik yaptığı faa-liyetler,dönemin meclis zabıt ceridelerinden yararlanılarak değerlendirilmiş ve özellikle Av-rupa eksenli dış politika çalışmaları üzerinde durulmuştur.