AİLE FOTOĞRAFLARINA BAKMAK: CAMERA LUCIDA YI MERLEAU-PONTY İLE OKUMAK

Abstract

Camera Lucida, written by the acclaimed essayist Roland Barthes in homage to Jean-Paul Sartre is oneof the most frequently cited books in visual studies. The melancholia and literary flavour of the book,which pursues for a history of Looking , is influenced strongly by Barthes mourning and grief of hismother, which he was unable to pass for many years, until his death in 1980. It is stated that the scopeand definition of punctum for Barthes, which relates photography strongly to temporality, death andloss, is rooted in Sartre s view of the negative phenomenology of looking, in which the activity of lookingand being looked at carries the burden of loss and lacking. This article, asserting that Barthes insightson photography correlates at many points with M. Merleau-Ponty rather than J. P. Sartre, departs fromthe experimental idea to reread Camera Lucida in guidance of the optimistic viewpoint on looking of M.Merleau-Ponty rather than J. P. Sartre. Besides enriching the discussions on photography, searching for apossible relation between Barthes and Merleau-Ponty could be considered also as an endeavour to miti- gate Barthes s grief, and in this way enable a transition between family photographs and social memory.

Özet

Deneme yazarı ve eleştirmen Roland Barthes tarafından fotoğraf üzerine yazılmış olan Camera Lucida,görsel çalışmalar alanında en fazla gönderme yapılan eserlerden biridir. Yazarın deyişiyle bir Bakmatarihinin peşine düşen kitabın dilindeki edebi lezzet ve melankoli, önemli ölçüde Barthesın annesine duy- duğu sevgisinden ve ölümüne kadar onu hiç terk etmeyen yas ve keder hissinden kaynaklanır. CameraLucida Jean-Paul Sartreın LeImaginarie kitabına ithafen yazılmıştır. Nitekim Barthesin punctum kavra- mının tanımsal ve duygusal kökleri büyük ölçüde Sartreın negatif bakış fenomenolojisine dayanır. Sartre,bakmak ve bakılmak ilişkisini, öznenin kayıp ve eksilmenin yüküyle kurulduğu negatif bir deneyim anı ola- rak kavramlaştırır. Barthesdaki punctum da benzer doğrultuda geri döndürülemez zamansallık, ölümve kayıp ile bağ kurar. Bu makalede, Barthesın fotoğrafa dönük fenomenolojik sorgusunun birçok nokta- da J. P. Sartredan ziyade M. Merleau-Pontynin imgelere dönük yaklaşımı ile bağ kurduğu düşüncesindenyola çıkılmış, metin Camera Lucidayı Sartreın karamsar bakışı yerine, Merleau-Pontynin optimist bakışfenomenolojisinin kılavuzluğunda yeniden okumak deneysel fikrinden hareket etmiştir. Merleau-Pontyile Barthes arasındaki irtibatın olanaklılığını araştırmak fotoğrafa dönük tartışmaları genişletebileceğigibi, ayrıca bir yanıyla Camera Lucidadaki keder ve yas duygusunu yatıştırmayı/iyileştirmeyi denemek vefotoğraf ile sosyal bellek arasındaki geçişi açmak çabası olarak da değerlendirilmelidir.