Etymological Attempts on Yellow Uyghur: U-Ü Items

Abstract

The aim of this paper is to contribute to the “U-Ü” items of Yellow Uyghur etymological dictionary which I plan to complete in the future. For this purpose, “U-Ü” items were investigated in Yazık jyoltıh uygurov: Slovar’ i grammatika published by Sergey Yefimoviç Malov in 1957 and Stroy sarıg-yugurskogo yazıka published by Tenişev in 1976. Items of dictionary parts and sentence examples in the items that were taken from these studies were translated into Turkish and etymologies about the words were listed. Then those words were compared with both historical and modern Turkic languages. A total of 197 words were identified in “U-Ü” items. The results of this comparison “U-Ü” items of Yellow Uyghur dictionaries with the other Turkic languages are as follows: 12 common words were identified in Yellow Uygur and North-South Siberian Turkic languages. These words are as follows: ulğak, ulug, uttur, uza-, uzruk, uzun, üç, üçür-, üleş-, ürek, ürgen-, ürget-. It was found that Yellow Uyghur words were detected in some languages, such as 32 of them in Khakas, 30 of them in Altay, 27 of them in Tuvanian and 18 of them in Yakut. This data containing approximate value confirms that Yellow Uyghur is closely related to South Siberian Turkic languages. It was determined 23 common words which are seen with some sound changes in all modern languages or languages groups in accordance with vocabulary of “U-Ü” items: uç, uç-, ula-, ulgak, ulug, ulus II, unut-, ürk-, ürküt-, uttur, uza-, uzun, uzut-, üç, üçür-, ülem, ülis-, ürek, ürgen-, ürget-, üy, üz-, üzge.

Özet

Bu çalışmanın amacı, ileride tarafımdan tamamlanması düşünülen Sarı Uygurcaetimolojik sözlüğün “U-Ü” maddelerine katkı sağlamaktır. Bu amaçla, 1957 yılındaSergey Yefimoviç Malov’un yayımladığı Yazık jyoltıh uygurov: Slovar’ i grammatika ve1976 yılında Tenişev’in yayımladığı Stroy sarıg-yugurskogo yazıka adlı çalışmalarının“U-Ü” maddeleri incelenmiştir. Söz konusu çalışmaların sözlük bölümlerindeki maddelerve madde içerisindeki cümle örnekleri Türkiye Türkçesine çevrilmiş, çeviri yapıldıktansonra sözcüklerle ilgili etimolojiler verilmiştir. Sözcükler hem tarihî hem de modern Türkdilleri ile karşılaştırılmıştır. “U-Ü” maddelerine ait toplam 197 sözcük tespit edilmiştir.Sarı Uygurca sözlüklerin “U-Ü” maddeleri çerçevesinde diğer Türk dilleri ile yapılankarşılaştırma sonucunda ortaya çıkan veriler ise şöyledir: Sarı Uygurca ile Kuzey veGüney Sibirya Türk dillerinde 12 ortak sözcük tespit edilmiştir. Tespit edilen bu sözcüklerşunlardır: ulğak, ulug, uttur, uza-, uzruk, uzun, üç, üçür-, üleş-, ürek, ürgen-, ürget-. SarıUygurca söz varlığının 32’si Hakasçada, 30’u Altaycada, 27’si Tuvacada, 18’i de Yakutçadasaptanmıştır. Ortaya çıkan bu veri yaklaşık değerleri içermekle birlikte Sarı UygurcanınGüney Sibirya dilleri ile yakından ilgili olduğunu teyit etmektedir. “U-Ü” maddelerinin sözvarlığı doğrultusunda bütün modern dillerde ya da dil gruplarında kimi ses değişikleri ilegörülen 23 ortak sözcük belirlenmiştir: uç, uç-, ula-, ulgak, ulug, ulus II, unut-, ürk-, ürküt-,uttur, uza-, uzun, uzut-, üç, üçür-, ülem, ülis-, ürek, ürgen-, ürget-, üy, üz-, üzge.