The Ottoman Translation Tradition as an Untouched Field of Research

Abstract

Studies on translation activities in Turkey continue to increase in number, especially after the2000s. Most of this research focuses on the Republican era, while a few focus on translationsbased on Western sources after the Tanzimat. In the long period from the thirteenth centuryto the Republican era, the Turkish translation tradition, whose sources in Islamic civilizationwere largely written in Arabic and Persian, did not attract much attention. In the first part ofthis article, which is intended to be a new invitation to researchers of Ottoman translationhistory, the previous studies on Ottoman translation history are arranged according toscientific disciplines, and we attempt to describe them by mentioning some representativestudies. Following this section, some research questions related to the topic are listed,highlighting the areas of the Ottoman translation tradition that are open for fruitful researchand investigation. It is emphasized that the Ottoman translation tradition is available toresearchers as a untouched field, in such a way that it will expand and diversify the field ofTranslation Studies and it will be possible, going forward, to conduct more qualified researchand studies on such translation texts in the field of Turkology. The last part of the articlementions the minimum level of qualifications expected of a historian of Ottoman translation.

Özet

Türkiye’de çeviri etkinliklerine yönelik yapılan araştırma ve incelemeler, özellikle 2000’li yıllardan sonra artarak devam etmektedir; farklı disiplinlere mensup araştırmacılar tarafından gerçekleştirilen bu araştırmaların büyük bir bölümü Cumhuriyet dönemindeki çevirilere, az bir kısmı da Tanzimat sonrası Batı kaynaklı çevirilere odaklanmaktadır. XIII. yüzyıldan başlayarak Cumhuriyet dönemine kadarki uzun dönemde, kaynağını büyük oranda İslam medeniyetinde Arapça ve Farsça ile yazılan eserlerin oluşturduğu Türkçe tercüme geleneği ise yeteri kadar ilgiyi çekmemiştir. Zehra Toska ve Saliha Paker gibi araştırmacıların davetlerinden sonra, Osmanlı çeviri tarihi araştırmalarına yönelik yeni bir davet olması beklenen bu makalenin birinci kısmında; Osmanlı tercüme tarihine yönelik şu ana kadar yapılan araştırmalar, bilimsel disiplinlere göre sınıflandırılıp bazı temsilci çalışmalar zikredilerek betimlenmeye çalışılacaktır. Bu bölümü müteakiben Osmanlı tercüme geleneğinin araştırma ve incelemeye açık alanlarına işaret edilip konuyla ilgili bazı araştırma soruları sıralanacaktır. Böylece çeviribilimin alanını genişletip çeşitlendirecek, Türkoloji sahasında ise bu türden tercüme metinlerine yönelik daha nitelikli araştırma ve incelemelerin oluşmasını sağlayacak şekilde Osmanlı tercüme geleneğinin bakir bir alan olarak araştırmacıları beklediği vurgulanmaya çalışılacaktır. Makalenin sonuç kısmında ise Osmanlı çeviri tarihçisinin sahip olması beklenen asgari düzeydeki yeterlikleri üzerinde durulacaktır.