Primary and Secondary Onomatopoeic Words in Karakalpak Turkish in Terms of Phonics

Ses Bilgisi Açısından Karakalpak Türkçesindeki Birincilve İkincil Yansıma Kelimeler

Abstract

Onomatopoeic words occupy a crucial position in language. They are words usedto express voluntary or involuntary human and animal sounds as well as those ofobjects or their behaviors and/or movements. Briefly, such words identify sounds ormovements. Onomatopoeic words can be classified as either primary or secondarybased on their number of sounds and syllables. Primary onomatopoeics representone-syllable words, and secondary onomatopoeics represent multisyllable words. Themovement, sound or appearance, which are intended to be explained with reflectionwords, are explained more clearly and the current stuation is illustrated and animated. Onomatopoeic words in Karakalpak Turkish, which are called “yeliklewişler,” canbe classified as either “seske yeliklewişler” or “köriniske yeliklewişler,” and are richin vocabulary. In onomatopoeics, a relationship exists between the feature a wordexpresses and the sound it makes. This study attempts to reveal the meaning thatsounds contribute to words and the former’s effects on the latter. For this study, theKarakalpak Turkish dictionary is scanned, and vocabulary words that are onomatopoeicare revealed. Moreover, a phonetic examination of onomatopoeic roots is conducted.Through onomatopoeic roots, various sounds can be seen as contributing meaning toas well as the existence of a significant sound system. Onomatopoeic words, whichare used heavily in Turkish dialects and accents, are an important subject that shouldbe discussed from various perspectives.

Özet

Yansıma kelimeler dilde önemli bir yere sahiptir. İnsan, hayvan ve nesnelerin istemliveya istemsiz çıkardıkları sesleri ya da onların davranış ile hareketlerini ifade etmekiçin kullanılan sözcüklere yansıma kelimeler denilmektedir. Bu sözcükler bir sesi yada hareketi betimlemektedir. Yansımalar ses ve hece sayısına göre birincil ve ikincilolarak ikiye ayrılmaktadır. Birincil yansımalar tek heceli, ikincil yansımalar iseçok heceli sözcükleri temsil eder. Yansıma kelimeler aracılığı ile anlatılmak istenenhareket, ses veya görünüş daha net ve açık bir şekilde anlatılmakta ve içinde bulunulandurum ya da olay resmedilerek canlandırılmaktadır. Karakalpak Türkçesinde “yeliklewişler” adıyla geçen yansıma kelimeler “seskeyeliklewişler” ve “köriniske yeliklewişler” olmak üzere ikiye ayrılır ve söz varlığıaçısından oldukça zengindir. Yansımalarda, sözcüğün ifade ettiği özellik ile bulundurduğusesler arasında bir ilişki olduğu düşünülmektedir. Seslerin kelimelere kattığı anlamlar veçeşitli etkiler bu çalışma ile gösterilmeye çalışılmıştır. Çalışmada Karakalpak Türkçesisözlüğü taranarak yansıma yoluyla oluşturulan söz varlığı ortaya çıkarılmış ve yansımakökler üzerinden fonetik bir inceleme yapılmıştır. Yansıma köklerde çeşitli seslerinkullanılarak bazı anlamları kattığı ve belirli bir ses sisteminin var olduğu görülmüştür.Türk lehçe ve şivelerinde sayıca oldukça fazla ve yoğun bir şekilde kullanılan yansımakelimeler, pek çok açıdan ele alınması gereken mühim bir konudur.