The Character of Bamsı Beyrek in “İç Oğuza Taş Oğuz Asi Olup Beyrek Öldüğü Boy” and the Functional Model of Thematic Structure

İç Oğuza Taş Oğuz Asi Olup Beyrek Öldüğü Boyu’ndaBamsı Beyrek Karakteri ve Tematik Yapının İşlevsel Modeli

Abstract

Bamsı Beyrek, a character described in the narrative concerning İç Oğuza Taş OğuzAsi Olup Beyrek Öldüğü Boyu (“When Outer Oghuz mutinied against Inner Oghuzand Beyrek Died”) is of interest because his primary function in the epic, The Book ofDede Korkut, is mediation. This study is based on the two-layered thematic structureof the last boy (narrative) of the text. It applies the structural semantic methodology tothe examination of the configuration and positioning of Beyrek’s character through ageneral analysis of the contrasts, contexts, rituals, and characters. The study determinesthat Beyrek’s actions are aligned to his mission, and that the status of some characters(Aruz and Kazan) alters after Beyrek is murdered. Thus, the ritual context of theposition-altering function of this character is clearly defined. Beyrek’s positioning asshaman and wolf are also examined, and it is ascertained that he occupies the samesemantic level as Korkut Ata. The study identifies the cult-based framework of theoppositions reflected in the thematic structure, restores the transformative elementsof the topical construction, and discovers the functional model of the status changingritual.

Özet

Dede Korkut Kitabı’nın İç Oğuza Taş Oğuz Asi Olup Beyrek Öldügü Boyu’nda anlatılanBamsı Beyrek karakteri, öncelikle arabuluculuk işlevine sahip olması açısından dikkatçekmektedir. Söz konusu sonuncu boydaki iki katmanlı tematik yapıya dayanılan buçalışmada, yapısal-semantik yöntemin uygulanması ile Beyrek karakterinin yapısıve statüleri irdelenmiş, genel olarak boydaki karşıtlık, bağlam, ritüel ve karakterleranaliz edilmiştir. Çalışmada, Beyrek karakterinin misyonu doğrultusunda faaliyettebulunduğu, bu karakterin öldürülmesinin ardından boydaki bazı karakterlerin (Aruzve Kazan’ın) sahip oldukları yeni statüler tespit edilmiştir. Aynı zamanda, Beyrekkarakterinin statü değiştirici özelliğe sahip olduğu ve bu karakterin tematik yapınınönemli unsuruna dönüşebildiği de açıklanmıştır. Beyrek’in vurgulanan dönüşümsonrası ritüel bağlamda bulunabildiğine ilişkin hususlar değerlendirilmiş ve onuntematik yapının üst katmanında ölü, alt katmanında canlı bulunmasına neden olanetkenler tahlil süzgecinden geçirilmiştir. Bununla Beyrek karakterinin statü değiştiriciişlevinin ritüel bağlamı net olarak belirlenmiştir. Beyrek’in şaman ve kurt statüleriele alınıp incelenmiş, onun Korkut Ata ile aynı semantik düzeyde bulunabildiği tespitedilmiştir. Araştırmada, tematik yapıya yansıyan karşıtlığın kült bağlamı belirlenmiş,tematik yapıda bulunan dönüştürücü unsurların onarılmasına çalışılmış ve statüdeğişme ritüelinin işlevsel modeli bulunmuştur.