Woman in Qizilbash-Turkmen Society during Safavid Period (Tajlu Begum: an Example of Qizilbash Woman)

Safevi Dönemi Kızılbaş Türkmen Toplumunda Kadın(Bir Kızılbaş Kadın Örneği Taçlı Begüm)

Abstract

During the history of the Safavid State, an important phase of Alevism-Bektashism,periodic differences occurred in the view of women’s place and importance in society.Both in the Safavid State’s foundation stage and in Shah Tahmasb’s first rule, womenfilled important positions in policy, the economy, and the army. Chronicles of theperiod and travel literature recorded women’s active role in society. Later however,consequent to socio-cultural and, particularly, faith-related reasons, a woman’s area ofactivity was restricted, and she gradually and steadily lost her previous social position.Woman, earlier an important figure in society from battlefield to economy and policyto worship, came, over time to be perceived as an object and to be constricted intoin harems. Tajlu Begum (Shah Bige Begum), a member of the Mawsillu tribe rulingDiyarbakir, emerges to symbolize women’s position in Qizilbash society during theyears following the Safavid State’s foundation. But Tajlu Begum’s social position wasnot specific solely to her and the Safavid State. In Turkish history, many women haveled the state and been proactive politically. Likewise, the nearby Alp (Warrior) womanis positioned similarly in the Turkish epic tradition and Turkish mythology. In fact,Qizilbash women and Tajlu Begum’s actions and attitudes are structured similarlyaccording to the perception of women within the Turkish State tradition.

Özet

Alevi-Bektaşi inancının tarihî seyri içerisinde önemli bir evreyi oluşturan SafeviDevleti’nin, kadının yeri ve önemi hususunda dönemsel farklılıklara sahip olduğugörülmektedir. Safevi Devleti’nin hem kuruluş aşamasında hem de Şah Tahmasbdöneminin ilk yarısında kadın, siyasette, ekonomide ve orduda önemli bir konumdayer alır. Dönemin kroniklerinde ve Safevi coğrafyasını ziyaret eden seyyahlarıneserlerinde kadının toplumda aktif bir rol üstlendiği görülmektedir. Ne var kiilerleyen zamanda sosyo-kültürel ve özellikle itikadî sebepler neticesinde kadınıntoplumsal yaşamdaki faaliyet alanı kısıtlanmış ve giderek bahsi geçen konumunukaybettiği tespit edilmiştir. Savaş meydanından ekonomiye; siyasetten ibadete kadartoplumunda önemli bir figür olan kadın zamanla haremlere sıkıştırılmış bir nesneolarak algılanmaya başlanmıştır. Diyarbakır’a hâkim olan Musullu oymağına mensupTaçlı Begüm (Şah Bige Hanım), devletin kuruluşunu takip eden yıllarda Kızılbaştoplumunda kadının konumunu gösteren bir simge olarak öne çıkar. Taçlı Begüm’ünkonumu ve toplumu içerisindeki varlığı yalnız kendisi ve Safevi Devleti’ne has birdurum değildir. Türk tarihinde devleti yönlendiren siyasette irade sahibi olan birçokkadına rastlanır. Keza Türk destancılık geleneği ve Türk mitolojisinde de alpınyanında benzer özellikleri ile kadın da konumlandırılır. Nitekim Kızılbaş kadının veTaçlı Begüm’ün duruş ve eylemlerinin Türk devlet geleneği içerisindeki kadın algısıile benzer ve birbirini izleyen bir yapıyı ifade ettiği söylenebilir.