ON THE RATIONALISM OF THE MU‘TAZILA

Abstract

The most important thing that distinguishes Mu‘tazila from other theological schools is that it adopts a method and a theology that prioritize reason and intellect to Islamic revelation (wahy). This principle functions as a dialectic that reveals the thought of Kalam/Theology and triggers the development of opposite theological discourses. It can be attempted that the history of the Kalam has advanced in the direction of the debate between the theological system based on the priority of reason and the discourses predicting the word of God to human intellect or comprehension. In this context, the most striking criticism directed at Mu‘tazila is that this idea will mean to reduce the revelation to the human reason and to substitute the human authority in place of the divine authority. In this context this article aims to clarify Mu‘tazila’s understanding of reason in terms of methodology, epistemological and theological content and to clarify two points. First, to clarify on which plane and how to establish the relation between this school revelation and reason, and the other one is to remove uncertainties that especially in the studies done in the West, as Mu‘tazila is described as a ‘rationalist’ circle that rings so different bells such as deist, positivist and enlightened reasons

Özet

Mu'tezile'yi diğer ekollerden ayıran en önemli şey, aklı vahye önceleyen bir yöntem ve teolojiyi benimsemiş olmasıdır. Bu prensip, kelâm düşüncesini ortaya çıkaran ve karşıt söylemlerin gelişmesini tetikleyen bir diyalektik olarak işlev görmüştür. Bu yönüyle denebilir ki kelâm tarihi, bu prensibe dayanan teolojik sistem ile vahyi akla önceleyen söylemler arasındaki tartışmalar ekseninde ilerlemiştir. Bu bağlamda Mu'tezile'ye yöneltilen en dikkat çeken eleştiri, aklı vahye öncelemenin vahyi akla indirgemek ve ilahî otoritenin yerine beşerî otoriteyi ikame etmek anlamına geleceğidir. Elinizdeki makale, buna esas teşkil etmesi bakımından Mu'tezile'nin akıl anlayışını, metodolojik, epistemolojik ve teolojik muhtevası açısından tanımlayarak, iki hususa açıklık kazandırmayı hedeflemektedir. İlki, bu ekolün vahiy ve akıl arasındaki ilişkiyi hangi düzlemde ve nasıl kurduğuna açıklık getirmek, diğeri ise özellikle Batı'da yapılan çalışmalarda Mu'tezile'nin deist, pozitivist ve aydınlanmacı gibi farklı çağrışımları olan 'rasyonalist' çevre olarak nitelenmesinden belirsizlikleri ortadan kaldırmaktır