THE RELATION BETWEEN THE 15TH CENTURY POET UŞŞÂKÎ’S MATHNAWİ YENBÛ-I HİKMET AND NECMEDDÎN-İ DAYE’S MİRSÂDU’L-İBÂD

Xv. Asır Şâiri Uşşâkî’ye Â it Yenbû-ı Hikmet Adlı Mesnevinin Necmeddîn-i Dâye’nin Mirsâdu’l-İbâd’ı ile Münâsebeti

Abstract

This study aims to compare Yenbû-ı Hikmet, which is registered in the Süleymaniye Library, in the Catalog of Uşşâkî’s Tekke, No. 358, and which can be accepted as one of the most voluminous works of the 15th century, and Mirsâdu’l-Ibâd, one of its main sources. As a result of our research it is understood that Yenbû-ı Hikmet has been written by Uşşâkî who is a 15th-century poet, even though it has been attributed to Pîr Hüsâmeddîn Uşşâkî in the catalog record and in the half-title of the work. The work is a religious-mystical mathnavi which was written up in Turkish in the 15th century by Uşşâkî in 855 (1451-1452) and is among the important mathnavis dedicated to Candaroglu Ismâil Shah. Mirsâdu’l-Ibâd is an important work written by Necmeddîn-i Dâye er-Râzî (v. 654/1256) to narrate the sûfî’s sayr and suluk (his spiritual journey in sufism). This work, which is on Yenbû-ı Hikmet, that is an important mathnawi in terms of both Turkish language history and mesnevî literature as well as Ottoman mystic translation, focuses on the similar and different aspects of the two works in comparison with Mirsâdu’l-İbâd, which we consider to be the main source of Yenbû-ı Hikmet. It is also examined how Uşşâkî used fromMirsâdu’l-Ibâd when he was writing up Yenbû-ı Hikmet and what he added and restricted. Thus, it is also intended to examine whether Yenbû-ı Hikmet is a translation or copyright within the scope of the translation tradition of Turkish literature.

Özet

Bu çalışma, XV. asrın en hacimli manzum eserlerinden kabul edilebile-cek olan Yenbû-ı Hikmet ve Yenbû-ı Hikmet’in temel kaynaklarından biri olan Mirsâdu’l-İbâd’ın karşılaştırması üzerinedir. Yenbû-ı Hikmet her ne kadar katalog kaydında ve eser zahriyesinde Pîr Hüsâmeddîn Uşşâkî’ye atfedilmiş olsa da araştırmamız neticesinde eserin Uşşâkî mahlaslı bir XV. asır şâiri tarafından kaleme alındığı anlaşılmıştır. Eser, 855 (1451-1452) yılında Türkçe kaleme alınmış dinî-tasavvufî bir mesnevi olupCandaroğlu İsmâil Şah’a ithaf edilmiş önemli mesneviler arasındadır. Mirsâdu’l-İbâd ise Necmeddîn-i Dâye er-Râzî (v. 654/1256) tarafından sûfînin seyr ve sülûkunu anlatmak üzere yazılmış önemli bir eserdir. Hem Türk dil tarihi ve mesnevî edebiyatı açısından hem deMirsâdu’l-İbâd adlı tasavvuf klasiğinden yapılmış telif-tercüme olması yö-nüyle önemli bir mesnevi olan Yenbû-ı Hikmet üzerine hazırlanan bu çalışmada Yenbû-ı Hikmet’in temel kaynağı olduğunu düşündüğümüz Mirsâdu’l-İbâd ile karşılaştırılması yapılarak iki eserin benzer ve farklı yönleri üzerinde durulmuştur. Ayrıca Uşşâkî’nin,Yenbû-ı Hikmet’i kaleme alırken Mirsâdu’l-İbâd’tan ne derecede yararlandığı ve ne gibigenişletmeler-daraltmalar yaptığı da incelenmiştir. Böylece Türk ede-biyatı tercüme geleneği çerçevesinde Yenbû-ı Hikmet’in telif mi yoksa tercüme özelliğinde mi olduğu da irdelenmek istenmiştir.