THE CALIPHATE OF HASAN IBN ALI IN THE HISTORICAL NARRATIVES

Abstract

The period after the prophet Muhammad that is called as al-Khulafā al-Rāshidūn is significant in many respects. In that period looking for solution for the problems emerging because of the changes that happened in the society, and of the encounters with different civilizations through conquests, is the main matter that engaged Muslims’ attention. In that point, the events that began with the murder of Caliph Uthmān and continued during the caliphate of Alī ibn Abī Tālib, have always maintained the importance with regards of their results. The main issue in the battles of Jamal and Siffīn was the demand of punishment of the murderers of Caliph Uthmān. However, this demand turned into another problem with Tahkīm (i.e. arbitration). In other words, in Tahkīm, the matter tied up into the dispute that who would be caliph rather than the demand of punishment of the murderers. After the death of Alī ibn Abī Tālib, al-Hasan ibn Alī became caliph and he left the caliphate to Muāwiyah about six months later. Thus, the fitnah events that took place for many years between Muslims ended. This paper aimed to focus on the caliphate of al-Hasan ibn Alī. For this purpose, it was initially analyzed that the life of al-Hasan before his caliphate, and his election for the caliphate. Subsequently, the events resulting in his resignation from the caliphate were discussed. Finally, it was evaluated that the claims about his poisoning in prior to his death and was generally indicated that to his personality and characteristics.

Özet

Hz. Peygamber’in vefatından sonra Hulefâ-yi Râşidîn olarak isimlendirilen dönem birçok açıdan önem taşımaktadır. Bu dönemde İslâm toplumunun kendi içinde yaşadığı değişimlerin yanında fetihler neticesinde farklı medeniyetlere mensup topluluklarla karşılaşmalar sonucu ortaya çıkan sorunlara yönelik çözüm arayışları müslümanları en fazla meşgul eden meseleler olmuştur. Bu noktada Hz. Osman’ın şehit edilmesiyle başlayan ve Hz Ali döneminde devam gelen hadiseler sonuçları itibariyle her zaman önemini muhafaza etmiştir. Özellikle Cemel ve Sıffîn savaşlarında temel mesele Hz. Osman’ın katillerinin bulunup cezalandırılması talebiydi, ancak Tahkim olayıyla birlikte bu talep daha farklı bir soruna dönüştü. Bir başka ifadeyle Tahkim olayında mesele Hz. Osman’ın katillerinin cezalandırılmasını istemekten ziyade hilafeti kimin üstleneceğinde düğümlendi. Nihayet Hz. Ali’nin vefatından sonra Hz. Hasan müslümanların halifesi oldu ve yaklaşık altı ay sonra görevini Muâviye’ye devretti. Böylece uzun yıllar müslümanlar arasında meydana gelen fitne hadiseleri sona erdi. Hz. Hasan’ın halifeliğini mercek altına almayı hedefleyen bu çalışmada öncelikle Hz. Hasan’ın halifelik öncesi hayatı ve halife olması üzerinde duruldu. Daha sonra halifelikten ayrılması ve görevi Muâviye’ye devretmesiyle sonuçlanan gelişmeler ele alındı. Son olarak vefat etmeden önce zehirlendiğine dair iddialar değerlendirildi ve şahsiyetiyle ilgili bazı temel hususlara işaret edildi.