The Contribution of Hanafi Scholars to the Literature of Hadith Methodology Based on Muqaddima

Abstract

Muqaddima, written by the Shafii muhaddith Ibn al-Salah, and the works build- ing on Muqaddima, Ibn Hajar's Nukhba and Nuzha and Iraqi's Alfiyya, are the principle texts related to hadith methodology. These texts have been used as text- books in madrasahs by Hanafis. Hanafi scholars have written several works, like ikhtisar, sharh, hashiyya, manzuma and ta'liq based on these books because of their significance in the education of hadith methodology. However, Nukhba and Nuzha are the most widely studied books among the works based on Muqaddima. Hanafi scholars wrote two works built directly upon Muqaddima whereas they produced twenty-four works on Nukhba and Nuzha, and five works on Alfiyya. Although Shafiis have had a significant influence on formation of literature on hadith methodology, thirty-one studies analyzed in this article show that Hanafis made a significant contribution to this field, as well. Nevertheless, only fifteen studies among these are currently published. Even if Hanafis have built on these texts written by Shafii scholars, they have adopted their own doctrine, as evident in the case of mursal hadith. In a similar fashion to the literature of Hanafi legal doctrine, they approved the use of mursal hadith as a legal proof, in stark contrast to Shafii authors, who consider mursal among weak hadiths.

Özet

Şâfiî muhaddis İbnü's-Salâh'ın Mukaddime'si ve bu eser esas alınarak telif edilen İbn Hacer el-Askalânî'nin Nuhbetü'l-fiker ve Nüzhetü'n-nazar'ı ile Irâk?'nin Elfiyye'si hadis usulü literatürünün en temel metinlerini oluşturmaktadır. Bu metinler Hanefîler tarafından da medreselerde ders kitabı olarak kullanılmıştır. Hadis usulü tedrisatındaki bu işlevleri sebebiyle Hanefî âlimleri mezkûr eserleri esas alan ihtisar, manzume, şerh, hâşiye ve ta'lik gibi çeşitli türlerde çalışmalar kaleme almıştır. Fakat Mukaddime temelli eserlerden üzerinde en çok ilmî mesaî sarfedilen İbn Hacer'in Nuhbetü'l-fiker'i ve Nüzhetü'n-nazar'ı olmuştur. Hanefîler tarafından doğrudan Mukaddime'yi esas alan iki adet çalışma yapılmışken, Nuhbetü'lfiker ve Nüzhetü'n-nazar üzerine yirmi dört, Elfiyye üzerine ise beş adet çalış- ma kaleme alınmıştır. Her ne kadar hadis usulü literatürünün oluşumunda Şâfiî âlimlerinin belirgin bir etkisi olsa da Mukaddime temelli literatür çerçevesinde tespit edilen otuz bir adet çalışma ile Hanefî âlimleri de bu alana önemli bir katkı yapmışlardır. Ancak hâlihazırda bu çalışmalardan sadece on beşi neşredilmiştir. Hanefîler, Şâfiî ulemâsı tarafından telif edilmiş bu usul metinlerini esas almış olsalar da mürsel hadis meselesinde gözlendiği üzere ihtilâflı konularda genellikle kendi mezhep anlayışlarını ihmal etmemişlerdir. Zira mürsel hadisin delil oluşu konusunda özellikle şerh türü eserlerde Hanefî fıkıh usulündeki anlayışa paralel bir tutum sergilendiği görülmektedir. Hanefî şârihleri, mürseli zayıf hadis kategorisinde değerlendiren Şâfiî müelliflerinin görüşüne katılmamış ve mürsel hadisi hüccet kabul eden kendi mezheplerinin anlayışını delillendirmeye çalışmışlardır.