Understanding Method of Ayah by Yesevî Dervish Hazînî: An Analaysing About Quran References of Cevâhirü'l-Ebrâr

Yesevî Dervişi Hazînî'nin Âyetleri Anlama Yöntemi: Cevâhirü'l-Ebrâr'ın Kur'ânî Referansları Üzerine Bir İnceleme

Abstract

Hodja Ahmed Yesevî with Sufi life style and idea system served to spread Islam substantially and accepted in Turks. Ahmed Yesevî was influential due to his Sufism culture based on Quran and Sunnah. After him it was seem that dervishes based Sufism topics to religious texts. Important one of pieces that Cevâhirü'l-Ebrâr min Emvâci'l-Bihâr written by Ahmed b. Mahmûd Hazînî. Hazînî referred to many Quran Ayah in his piece. In generally Cevâhirü'l-Ebrâr is very important due to the fact that Yesevî Tariqa and Sufism of Hazînî based on the Quran. In this study, each of referred to Quran ayah will be examined in terms of Hazînî's Sufism foundations from which Quran ayah and method of understanding ayah and style of understanding ayah in general tafsir literature and finally in particular where Hazînî stands in understanding of Isar tafsir

Özet

Hoca Ahmed Yesevî, düşünce sistemi ve sûfî yaşam tarzıyla Türkler arasında İslâm'ın yayılmasına önemli ölçüde hizmet etmiş bir mutasavvıftır. Ahmed Yesevî'nin âlim bir mutasavvıf olarak Yeseviyye'nin tasavvuf anlayışını Kur'an ve Sünnet üzerine kurması bunda etkili olmuştur. Kendisinden sonra gelen Yesevî dervişleri de eserlerinde tasavvufî meseleleri dinî naslara dayandırmışlardır. Bunlardan biri olan Ahmed b. Mahmûd Hazînî (ö. 1002/1593'ten sonra) Ahmed Yesevî'nin hayatı ve Yesevîlikle ilgili literatürün en önemlilerinden olan Cevâhirü'l-Ebrâr min Emvâci'l-Bihâr adlı eserinde çok sayıda âyete atıfta bulunmaktadır. Genel itibariyle Yeseviyye tarikatının ve Hazînî'nin tasavvufî düşüncesinin Kur'an zemininde geliştiğini göstermesi açısından Cevâhirü'l-Ebrâr'daki bu iktibaslar önemlidir. Bu çalışma ile Hazînî'nin hangi tasavvufî esasları hangi âyetlere dayandırdığı, âyetleri anlama yöntemi, siyaka dikkat edip etmediği ve âyetleri anlayış tarzının genel tefsir literatürü ve özellikle de işârî tefsir anlayışı içinde nerede durduğu gibi hususların açığa çıkarılması amaçlanmaktadır. Ziea Hazînî eserinde bir takım tasavvufî konu, kavram ve esası âyetlerin beyânî ve işarî yorumlarına dayandırmıştır