Eurocentrism in Turkish history textbooks

Abstract

This study examines the coverage of Eurocentrism in Turkish history course books. In this regard, the means by which Eurocentrism has influence in historiography is identified. Such incursion includes Eurocentrism’s influences in terms of historical time, historical space, historical phenomenon, person (character) and event, historical model, and historical narrative. Within this context, history course books employed at Turkish high schools were examined based on the above-mentioned criteria through document and discourse analysis techniques. Although no improvement was observed on the subject of the progressivist conception of historical time, the coverage of synchronous information cards, synchronous timelines, and comparative historical information in the text books was found to be favorable. On the other hand, the issues of the “incessant European progression myth” and “age division” still continue. Such concepts as “geographical discoveries”, the “Middle East”, and the “Far East”, all products of the Eurocentric mindset, still remain. The reflections of the Eurocentric mindset may be witnessed in the coverage of concepts such as the Ancient Era and Greek-Roman Civilization, Geographical Discoveries, the Renaissance, the Reformation, the Industrial Revolution, Modern Science, and NATO. The Mercator projection is included in course books in the depiction historical space. Although course books mostly adopt a Turkish-centered historical narration, those subjects that are related to Europe are still covered through a Eurocentric approach. Even though Eurocentric models are not complimented in course books, a general acceptance of the “great incessant progression” of Europe, traced as far back as the 12th century, is still evident.

Özet

Bu çalışmada, Türk tarih ders kitaplarında Avrupamerkezcilik konusu incelenmiştir. Bunun için önce Avrupamerkezciliğin tarihyazım alanına sızma biçimleri ve unsurları belirlenmiştir. Bunlar tarih- sel zaman, tarihsel mekân, tarihsel olgu, kişi (kahraman) ve olay, tarihsel model, tarihsel anlatıda Avrupamerkezciliktir. Bu amaçla Türkiye’de liselerde okutulan tarih ders kitapları, bu kriterlere göre doküman analizi ve söylem analizi teknikleriyle incelenmiştir. İnceleme sonunda kitaplardaki ilerlemeci tarihsel zaman anlayışında bir iyileşme olmamakla birlikte kitaplarda eş zamanlılık bilgi kartları, eş zamanlı tarih şeritleri ve karşılaştırmalı tarihsel bilgilere yer verilmesi olumlu bulunmuştur. Buna karşın “kesintisiz Avrupa ilerleyişi miti” ve “çağ taksimatı” sorunu hâlâ varlığını sürdürmektedir. Kavram olarak doğrudan Avrupamerkezci zihniyetin ürünü olan “Coğrafi Keşifler”, “Orta Doğu”, “Uzak Doğu” kavramları hâlen yer almaktadır. Antik Çağ ve Yunan-Roma Uygarlığı, Coğrafi Keşifler, Rönesans, Reform, Sanayi İnkılabı, Modern Bilim, NATO gibi konuların işlenmesinde, hâlâ Avrupamerkezci zihniyetin yansımalarını görmek mümkündür. Tarihsel mekân bağlamında Merkator tarzı haritacılık ders kitaplarında yer almaktadır. Ders kitaplarında büyük ölçüde Türk tarihi merkezli bir anlatı benimsenmiş olsa da Avrupa ile ilgili konularda hâlâ Avrupamerkezci yaklaşıma kayıldığı fark edilmiştir. Ders kitaplarında Avrupamerkezci modellere iltifat edilmemekle birlikte, Avrupa’nın 12. yüzyıldan başlayan “büyük kesintisiz ilerleyişine” ilişkin genel bir kabulün ifadelere yansıdığını görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Avrupamerkezcilik, Tarihyazımı, Tarih Eğitimi, Tarih Öğretimi.