Reflections of Cultural Goods of Positivism Debate in Turkey: Criticism of Positivism Defenders in the Context of “Tatarcık” and “Silent House” Novels

Türkiye’de Pozitivizm Tartışmalarının Kültürel Ürünlere Yansıması: “Tatarcık” ve “Sessiz Ev” Romanları Bağlamında Pozitivizmin Savunucularının Eleştirisi

Abstract

Positivism is an approach which claims that the only foundation of the real knowledge is empirical sciences and explains the world with the things that can be measured and are predictable in this sense. The meeting of Ottoman-Turkish intellectuals with positivism, took place on the basis of the establishment of relations with the West in the 19th century. Some of the intellectuals, who came to the conclusion that the driving force of improvement was science, claimed that positivism was the only way to reach it. It is seen that the effects of positivism on Ottoman-Turkish intellectual and the efforts of explaining the individual, society, and politics through this approach was also studied in the novels which is a cultural type of narrative. From this point of view, in this study, from which perspectives positivism is studied, and on which assumptions the explanation of society and individual are based in Halide Edip Adıvr’s novel “Tatarcık” and Orhan Pamuk’s novel “Sessiz Ev” are analysed via text analysis method. Thus, the ideas and feelings reflected in the scope of the study in these novels which were written in two different periods are tired to be understood and how these ideas are expressed is studied.

Özet

Pozitivizm, gerçek bilginin yegâne dayanağının amprik bilimler olduğunu iddiaeden, ölçülebilir ve bu anlamda öngörülebilir şeylerden hareketle dünyayı açıklayanbir yaklaşımdır. Pozitivizmle Osmanlı-Türk aydınının tanışması, 19. yüzyılda Batı ileilişkilerin kurulması neticesinde gerçekleşmiştir. İlerlemenin itici gücünün bilim olduğuyargısına ulaşan aydın kesimin bir bölümü, onu elde etmenin tek yolunun pozitivizmolduğu düşüncesini savunmuştur.Pozitivizmin Osmanlı-Türk aydını üzerindeki etkilerinin ve bu bilimsel yaklaşımüzerinden bireyi, toplumu, siyaseti açıklama çabalarının kültürel bir anlatı türü olanromanlarda da ele alındığı görülmektedir. Buradan hareketle bu çalışmada, Halide EdipAdıvar’ın “Tatarcık” ve Orhan Pamuk’un “Sessiz Ev” romanlarında pozitivizmin hangiyönleriyle ele alındığı, toplumu ve bireyi açıklamada hangi varsayımlardan hareket ettiğimetin analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Böylece farklı dönemlerde kaleme alınan sözkonusu romanlardaki, çalışmanın konusu kapsamında yansıtılan düşünceler ve duygularkavranmaya çalışılmış ve bu düşüncelerin nasıl ifade edildiği araştırılmıştır