THE SIGNIFICANCE OF TIN IN TURKISH MINING HISTORY AND ITS ORIGIN

Abstract

The major discovery of the ancient mining industry of Asia Minor is bronze, in the production of which tin was also used. It is highly probable that tin, used in copper-base alloys in certain amounts for the manufacture of various bronze tools, in prehistoric times, had been supplied from a number of small tin deposits presumed to have occurred in Asia Minor. It should however be born in mind that tin exploited from such deposits, had been insufficient to meet the demands of the ever-expanding bronze industry and had therefore been imported from foreign sources since the beginning of the second millenium B.C. Cuneiform texts on clay tablets discovered in the course of excavations conducted at Kültepe provide information on the ore trade between the occupants of Asia Minor and Mesopotamia. These tablets further indicate that the occupants of Asia Minor, sold copper, gold, silver and argentiniferous lead to the inhabitants of Mesopotamia in exchange of tin imported for the purpose of bronze production. First information on the tin deposits presumed to occur in Turkey is mainly hearsay and date back to 1868. Earliest research work on the subject, on the other hand, was carried out in the period between the end of 19th, and the beginning of the 20th centuries. In Turkey, the first tin mineralization has been discovered in 1979-1980 in Keles-Sogukpinar area of Bursa Province. This discovery holds an important place in the mining history of Turkey.

Özet

Eski Anadolu maden endüstrisinin en büyük bulgusu, kalaylı tunçtu. Milâttan önce tunçtan üretilmiş kullanım materyellerinin yapımı için bakıra belirli oranlarda karışımı gereken kalayın, Anadolu'da varsayılan küçük kalay yataklarından sağlandığı olasılığı kuvvetlidir. Ancak Anadolu'da çağın artan tunç üretimi için, büyük bir olasılıkla, elde edilen Anadolu kökenli kalayın yeterli olmadığı ve bu nedenle milâttan önce ikinci bin yılı başlarından itibaren dışalım yoluyle sağlanmış olduğu bilinen tarihî bir gerçektir. Kültepe (Kayseri) kazılarında ele geçen ve milâttan önce ikinci bin yılı başlarını kapsayan çivi yazılı kil tabletlerde, Anadolu-Mezopotamya arasındaki maden ticaretini tanıtan çeşitli bilgilere rastlanmıştır. Bu belgelerde, Anadolu'nun tunç yapımı için gereksinimi olan kalayın karşılığında Mezopotamya'ya genellikle bakır, altın, gümüş ve simli kurşun satmış olduğu kesinlikle saptanmıştır. Türkiye'de varsayılan kalay yataklarına ait ilk bilgiler, haber niteliğinde olup, 1868 yılma aittir. İlk resmî araştırmalar ise 19 uncu yüzyılın sonları ile 20 nci yüzyılın birinci yarısını kapsamaktadır. Ülkemizde ilk defa kalay cevherleşmesi Bursa İli, Keles-Soğukpmar Bucağı yöresinde 1979-1980 yıllarında saptanmıştır. Bu bulgu Türkiye madencilik tarihi için de çok önemlidir.