SOCIAL AND LEGAL POSITIONS OF NON-MUSLIM ACCORDING TO ISTANBUL SHARIA COURT REGISTERS (XVI. AND XVII. CENTURIES)

İSTANBUL KADI SİCİLLERİNE GÖRE GAYR-İ MÜSLİMLERİN SOSYAL VE HUKUKİ KONUMLARI (XVI. ve XVII. Yüzyıllar)

Abstract

In Ottoman State the life of non-muslim and their legal rights in justice system were always a subject of debates between researchers. Basically there are two different approaches for this subject. The first approach suggest that, non- muslim elements in Ottoman Empire have got their own autonomous justice system and all legal conflicts were subject to their religious institutions and leaders. According to other approach, non-muslims had to comply with Ottoman laws as muslim society. However they had kind of privilege similar to iltizam practice (rights to collect specific taxes). According to this point of view non- nuslims were subject to Ottoman justice system, especially regarding to administrative, legal, financial and criminal cases. This research aimed to unveil social and legal structure of minorities by examining the case records (registers) of Istanbul Sharia Court and investigating record of experienced problems in this court.

Özet

Osmanlı Devletinde gayr-i müslimlerin yaşayışları, adalet sisteminde tabi oldukları hukuk öteden beri araştırmacılar nezdinde tartışılagelmiştir. Temel olarak konuya iki ayrı yaklaşım tarzı bulunmaktadır. Birincisi Osmanlı’daki Müslüman olmayan unsurların otonom bir yapıya sahip oldukları ve her türlü hukuki anlaşmazlıkta kendi ruhani kurum ve reislerinin hukuklarına tabii oldukları kanaatidir. Bir diğer yaklaşım ise Müslüman tebaa gibi Osmanlı hukukuna tabi oldukları, ancak iltizam sistemine benzer bir uygulama ile kendilerine belli ölçüde serbestiyet tanındığı ifade edilen görüştür. Bu görüşe göre gayr-i müslimlerin özellikle idarî, adlî, malî ve cezai alanlarda Osmanlı hukukuna tabi oldukları ifade edilir.Bu çalışmada XVI. ve XVII. yüzyıllara ait İstanbul ve bilâd-ı selâse (Üsküdar, Galata, Eyüp) bölgelerindeki mahkeme sicil kayıtları içerisinde gayr-i müslimler hakkındaki dava kayıtları incelenerek, dönemin mahkemelerine yansıyan problemler tetkik edilip, gayr-i müslimlerin sosyal ve hukuki yapıları gün yüzüne çıkarılmaya çalışılmıştır.