Salafi Effects on Contemporary Shiite Reform Thought: The Sample of Shairat Sanglaji

Çağdaş Şiî Islah Düşüncesinde Selefî Etkiler: Şerîat Senglecî Örneği

Abstract

In the historical adventure of Islamic thought, a large number of ideas flowed, many of them disappeared in the process of time. Salafism, as a mentality and way of thinking, is an important school that influences the thought of Islam the most in the historical process and still continues to be influenced. Salafi thought, as a mentality in which a certain period of history and any information produced in that period is sanctified and all kinds of innovations and personal opinions in religious thought are perverted under names such as bid’at, superstition, not in any particular sect or school, but in every current and intellectual movement. It is a religious-political ideological phenomenon that can be seen. Although it can only be seen as a phenomenon specific to Sunni sects, it can be said that each sect has members who adopt Salafi thought. Many studies have been done about the formation, historical process and present manifestations of this mentality in Ahl al-Sunnah circles. As an umbrella concept, the Salafist mentality has deeply influenced not only Ahl al-Sunnah but also Shiite thought. It is known that the ulama has established authority in the religious field since the first centuries in Shiite thought. The emergence of benevolence and improvement movements throughout this Islamic world with modern times undoubtedly had an impact on Shiism. The effect of Salafism, which is mentioned with the revivalist movements on Shia thought, has not been subject to sufficient study yet. In accordance with the principle of deepening on individuals, our study focuses on the ideas of Shariat Sanglajî, who can be considered as the first representative of this school in Iran, by mentioning the manifestations of Salafism in Shiite in the modern period

Özet

İslam düşüncesinin tarihi serüveninde çok sayıda fikir akımı boy göster- miş, bunların birçoğu zamanla ortadan kaybolmuştur. Bir zihniyet ve düşü- nüş biçimi olarak Selefîlik, tarihi süreçte İslam düşüncesini en çok etkileyen ve etkisi halen devam eden önemli bir ekoldür. Tarihin belirli bir döneminin ve o dönemde üretilen her türlü bilginin kutsallaştırılarak dinî düşüncede her türlü yeniliğin ve kişisel görüşün bid‘at, hurafe gibi isimler altında sapkın görüldüğü bir zihniyet olarak Selefî düşünce, belirli bir mezhep ya da ekole has değil, her mezhep ve fikir akımında görülebilecek dinî-siyasî ideolojik bir olgudur. Her ne kadar yalnızca Sünnî mezheplere has bir olgu olarak gö- rülüyor olsa da her mezhebin Selefî düşünceyi benimseyen mensuplarının olduğundan bahsedilebilir. Bu zihniyetin Ehl-i Sünnet çevrelerindeki olu- şumu, tarihi süreci ve günümüzdeki tezahürleri hakkında hâlihazırda çok sayıda çalışma yapılmıştır. Şemsiye bir kavram olarak Selefî zihniyet, yalnız Ehl-i Sünnet’i değil, Şiî düşünceyi de derinden etkilemiştir. Şiî düşüncede ilk asırlardan itibaren ulemânın dinî alanda otorite kurduğu bilinmektedir. Modern dönemlerle birlikte İslam dünyasının genelinde ihya ve ıslah hare- ketlerinin ortaya çıkması, şüphesiz Şiîlik üzerinde de tesir bırakmıştır. İhya hareketleriyle birlikte de anılan Selefîliğin Şiî düşünce üzerindeki etkisi he- nüz çalışmalara konu olmamıştır. Çalışmamız, şahıslar üzerinde derinleşme prensibiyle, Selefîliğin modern dönemde Şiîlikteki tezahürlerine değinerek bu ekolün İran’da tesir bıraktığı ilk temsilcisi sayılabilecek olan Şerîat Sengle- cî’nin fikirlerine yoğunlaşmaktadır