Ahmed Feyzî Çorumî’nin el-Müntehab min Tertibi’l-‘ulûm Adlı Eserinin Tahkik, Tercüme ve Değerlendirilmesi

Özet

Geleneğimizde ilimlerin tasnif edilmesiyle ilgili pek çok eser kaleme alın- mıştır. Bunların arasında Saçaklızâde’nin Tertîbü’l-‘ulûm adlı eserinin önemli bir yeri vardır. Bu eserde ilimlerin tanımları, tahsil sırası, ilimleri tahsil et- menin hükümleri ve dönemin eğitim kurumları olan medreselerde takip edi- lecek eserlerin isimleri gibi hususların yanında, hoca ve talebelere birtakım tavsiyelere de yer verilmiştir. Ahmed Feyzi Çorumî ise el-Müntehab min Tertî- bi’l-‘ulûm adlı risalesini, Saçaklızâde’nin eseri olan Tertîbü’l-‘ulûm’dan bazı seçkiler yaparak oluşturmuştur. Seçki işlemini genellikle ilimlerin tanımı ve bu ilimleri öğrenmek isteyenlerin okuması gereken kitaplar konusunda yap- mıştır. Bu seçme işlemini yaparken kimi zaman Saçaklızâde’nin cümleleri- ni olduğu gibi aktarırken, kimi zaman da farklı yerlerde zikrettiği cümleleri bir araya getirerek aktarmıştır. Ahmed Feyzi, Saçaklızâde’nin vermiş olduğu malumattan faydalanmasının yanında bazen Saçaklızâde’nin cümlelerini açıklamış, Saçaklızâde’nin yer vermediği eserleri örnek olarak zikretmiştir. Bazen de Saçaklızâde’nin belirtmiş olduğu kimi eserleri değiştirerek kendi- sine göre daha uygun olanını tercih etmiştir. Bu çalışmada el-Müntehâb’ın tahkik, tercüme ve değerlendirmesi yapılarak iki eser arasındaki farklılıklar ortaya konmuştur. Elde edebildiğimiz tek nüsha üzerinden yaptığımız tah- kik kısmında, metnin daha anlaşılır olması için tarafımızca eklenen yerler ve başlıklar köşeli parantezle belirtilmiş ve bazı dipnotlar eklenmiştir. An- lamın kapalı olduğu bazı noktalarda ise Saçaklızâde’nin ifadelerinden yarar- lanılmış bu işlem dipnotlarda açıklanmıştır. Değerlendirme noktasında ise Ahmed Feyzi’nin ele aldığı konular, Saçaklızâde’nin eserinde ilgili bölümde yerleri bulunarak karşılaştırma yapılmış, aralarındaki farklar ve benzerlikle- re dikkat çekilmiştir.