Redesigning an Institution: Observations of Abdullah Hasib Effendi about the Book Inspection Board

BİR KURUMU YENİDEN TASARLAMAK:ABDULLAH HASİB EFENDİ’NİN ENCÜMEN-İ TEFTİŞ VE MUAYENEHAKKINDAKİ GÖZLEMLERİ

Abstract

The thirty-three-year authoritarian rule of Abdülhamid IIis a controversial period with its practices that left deepmarks in the life of the press. Book Inspection Board isone of the remindful institutions of this period. Theexistence and activities of the Board for the Inspection ofBooks, which was established in 1881 to control thepublication of books and magazines, have been criticizedboth in its period and in the following periods. This studyaims to clarify a section of the controversial history of theBook Inspection Board in the light of scientific data. Thereport (1898) submitted to Abdülhamid II by AbdullahHasib Effendi, who was appointed as the head of theboard in order to subject the council to a comprehensiverevision, constitutes the basis of the study. It includes thepurpose of establishment of the board, its current status,the methods to be followed during the control of a work,and a severance proposal made for the improvement ofthe board's staff. The method proposed by AbdullahHasib Efendi for book and magazine censorship and theexample he gave in accordance with this method providesimportant clues about the functioning and dimensions ofthe censorship logic. The report, which containsremarkable criticisms about the institutional structure andmembers of the board, gives the opportunity to analyzethe staff and practices of the council in line with the dataconveyed by an insider. In the study, the history of thecouncil, the translation of the report and the biography ofAbdullah Hasib Efendi were included, and the report wasanalyzed to reveal whether the intended institutionalrevision was realized.

Özet

II. Abdülhamid’in otuz üç yıllık otoriter yönetimi, basın yayın hayatında derin izler bırakan uygulamaları iletartışmalı bir dönemdir. Bu dönemin zihinlerde yer edenkurumlarından biri de Encümen-i Teftiş ve Muayene’dir.1881 yılında kitap ve dergi basım-yayınını denetlemek içinkurulan Encümen-i Teftiş ve Muayene’nin varlığı vefaaliyetleri, döneminde ve sonraki yıllarda eleştiri konusuolmuştur. Bu çalışma, Encümen-i Teftiş ve Muayene’nintartışmalı tarihinin bir kesitini bilimsel veriler ışığındaaydınlatmayı amaçlamaktadır. Encümen reisliğine tayinedilen Abdullah Hasib Efendi’nin encümeni kapsamlı birrevizyona tabi tutmak için II. Abdülhamid’e sunduğu 1898tarihli rapor, çalışmanın esasını teşkil etmektedir. Rapordaencümenin kuruluş amacı, mevcut vaziyeti, eserkontrolünde izlenmesi gereken yöntem ve encümenkadrosunun iyileştirilmesi için yapılan tensikat teklifi yeralmaktadır. Abdullah Hasib Efendi’nin kitap ve dergisansürü için önerdiği yöntem ve bu yöntem doğrultusundaverdiği örnek, sansür mantığının işleyişi ve boyutlarıhakkında önemli ipuçları sunmaktadır. Encümeninkurumsal yapısı ve üyeleri hakkında dikkate değer eleştirileriçeren rapor, encümen kadrosu ve uygulamalarını içeridenbir gözün aktardığı veriler doğrultusunda analiz fırsatıvermektedir. Çalışmada encümenin tarihçesi verildiği gibiAbdullah Hasib Efendi’nin gözlemleri analiz edilerekhedeflenen kurumsal revizyonun gerçekleşipgerçekleşmediği ortaya konmaya çalışılmıştır.