An Effective Practive in Fighting Against Syphilis in the Ottoman State at the Beginning of the 20th Century: Traveling Physicianship

20. YÜZYIL BAŞLARINDA OSMANLI DEVLETİ’NDE FRENGİ İLEMÜCADELEDE ETKİLİ BİR YÖNTEM: SEYYAR TABİPLİK

Abstract

Syphilis seen in the Ottoman territories startingfrom the early 19th century and becoming epidemicafter the second half of this century was a diseasethat the Ottoman State had to fight against for longyears. İn the beginning stages, a fight was carried out against syphilis becoming a common diseasewith prostitution revealing with soldiers andimmigrants coming to some cities especially inİstanbul from the Crimean War in the way ofcontroling the prostitution. For the reason that itreached a dimension threatening the Ottomangeneration by spreading Anatolia, especiallyKastamonu province, and also the Balkans in ashort period, it was required to take more seriousprecautions. An increase was detected in the precautions takenagainst syphilis that enhanced its effect more in thelate 19th century. With the legal arrangementsmade in the last quarter of 19th century and in theearly 20th century, it was tried to save the peoplefrom the virulent disease through the precautionstaken within the scope of the regulations andinstructions. İn this sense, it was aimed to bringhealth service to the places where disease wascommon by opening syphilis hospitals and byappointing the traveling medical teams to theplaces where there was no hospital. The traveling medical teams consisting of medical branchesdivided according to the sanjaks depending on atraveling medical inspector and traveling physicianplayed a critical role in fighting against syphilis. İnparticular, traveling physicians who where the mostactive staff working in the field made a significantcontribution towards preventing the spread ofdisease in the way that they visited patienspersonally and gave medicine and treated diseasesfree of charge. İn this study, in the light of the documents in theOttoman Archives of the Prime Ministry, it wasaimed to provide information related to duties andresponsibilities taken by the traveling physicians infighting against the syphilis at the beginning of the20th century the problems they encountered,neglecting the duty and misconducting.

Özet

19. yüzyılın başından itibaren Osmanlı topraklarındakendisini gösteren ve bu yüzyılın ikinci yarısından sonrabir salgın haline dönüşen frengi, Osmanlı Devleti’ninuzun yıllar mücadele etmek zorunda kaldığı bir hastalıkolmuştur. Kırım Savaşı’ndan itibaren İstanbul baştaolmak üzere bazı şehirlere gelen asker ve göçmenlervasıtası ile ortaya çıkan fuhuşla birlikte yaygınlaşmayabaşlayan frengi ile mücadele, ilk zamanlarda fuhşudenetim altına alma şeklinde gerçekleşmiştir. Kısa birzaman içerisinde Kastamonu vilayeti başta olmak üzereAnadolu’ya ve Balkanlar’a da sirayet ederek Osmanlıneslini tehdit edecek boyuta ulaşması daha ciddi tedbirleralınmasını gerekli kılmıştır.19. yüzyılın sonlarında etkisini daha da artıran frengiyekarşı alınan tedbirlerde de bir artış görülmüştür. 19.yüzyılın son çeyreğinde ve 20. yüzyılın başlarındayapılan yasal düzenlemeler; nizamnameler vetalimatnameler çerçevesinde alınmaya çalışılantedbirlerle halkın bu öldürücü hastalıktan kurtarılmasınaçalışılmıştır. Bu bağlamda hastalığın yaygın olduğuyerlerde frengi hastanelerinin açılması, hastane olmayanyerlere de seyyar sıhhiye heyetleri görevlendirmeksuretiyle sağlık hizmeti götürülmeye çalışılmıştır. Birseyyar sıhhiye müfettişine bağlı olarak sancaklara göretaksim edilmiş sıhhiye kollarından ve seyyar tabiptenoluşan seyyar sıhhiye heyetleri frengi ile mücadelede sonderecede önemli bir rol oynamışlardır. Bilhassa, heyetinsahadaki en faal personeli olan seyyar tabipler, hastalarınbizzat ayağına giderek, ücretsiz ilaç vermek ve tedavietmek suretiyle hastalığın daha fazla yayılmamasınaönemli katkı sağlamışlardır. Bu çalışmada, Başbakanlık Osmanlı Arşivi’ndekibelgeler ışığında, 20. yüzyıl başlarında frengi ilemücadelede seyyar tabiplerin üstlendikleri görev vesorumluluklar, karşılaştıkları sorunlar, görev ihmal vesuistimalleri ile ilgili bilgiler verilmeye çalışılmıştır.