Temporal and spiritual power in nineteenth-century ottoman politics: Shaykh Khalid, Gurcu Necib Pasha, and the Naqshbandiyya-Khalidiyya

Ondokuzuncu yüzyıl Osmanlı siyasetinde bölgesel ve ruhani güçler: Şeyh Halid, Gürcü Necip Paşa ve Nakşibendi-Halidiyye

Özet

Bu çalışmada Ondokuzuncu yüzyılın önde gelen mutasavvıf bilginlerinden Nakşibendi Şeyhi Halid Hazretleri‟nin (1776-1827) Mehmed Ali ve Osmanlı Devleti‟ne sadık diğer siyasal aktörlerle olan 1820‟lerde soru işareti uyandıran ilişkilerini incelemektedir. Bturus Abu-Manneh, Hamid Algar ve diğer araştırmalacıların Halid hakkında ileri sürdükleri bakış açısını eleştirmektedir. Bu araştırmacılara gore Halid‟in kendisi ve kendi sufi tarikati Nakşibendi-Halidiyye başlı başına Osmanlı Devleti ve Ortodoks sünni İslam ile ittifak kurmuştur. Bu anlayışın yerine çalışmamızda, Halid‟in mektupları, mahkeme kayıtları ve diğer Osmanlı kaynaklarını kullanarak şu tartışılmaktadır: Şeyh halid olabildiğince geniş bir takipçiler topluluğu oluşturmaya çalıştı ve bu bağlamda Nakşibendi-Halidiye tarikatını ilke olarak bir Osmanlı ya da sünni bir kurum olarak düşünmedi. Çalışmamızda sünni müslümanlarla Osmanlı hükümetinin üyeleri arasında ilişkiye dair kanıt bulunsa da, bu tarikatin Osmanlı hükümeti ile sürekli mücadele eden Suriyeli ve Iraklı Araplar da İranlı Şii Müslümanlar da bu tarikatla ilişki içindeydidler.

Abstract

This study, analyzes (researches) of the questionable relationships in 1820ies between one of the Muslim saint and religious savant Naqshbandiyya Shaykh Khalid (1776-1827) with Mehmed Ali and the loyal political actors of the Ottoman Empire. It criticizes of the point of the view about Khalid of Buturus Abu-Manneh, Hamid Algar and the other researchers. Including to these researchers, Khalid, himself and Khalid‟s religious order which is Naqshbandiyya-Khalidayya engages in a confederation with Ottoman Empire and Orthodox Sunni Muslim. Instead of this, by using Halid`s letters, court decision and Ottoman archives this study discusses those: Shayk Khalid at the basic seeked for a follower group and he did not think the Naqshbandiyya-Khalidayya religious order as an Ottoman or Sunni institute. Even though this study finds out some proofs about the relationship between the Sunni Muslims, Ottoman government members and the Naqshbandiyya-Khalidayya, it shows those: Right along with Iranian Shia Muslims, the Arabs in Iraq and Syria who were fighting with the central Ottoman government constantly tied up with this religious order.