KISAS-I ENBİYA'DA "GÖNÜL" SÖZCÜĞÜYLE KURULAN DEYİMLERİN ORGAN ADLARI TEMELİNDE ÇAĞRIŞIMSAL ANLAMI

The Associative Meaning on Organ Naming based on Idioms Containing the Word “Gönül” in Kısas-ı Enbiya

Özet

Neredeyse bütün dillerin sözvarlığında önemli bir yer tutan deyimler o dili konuşan toplumların gelenek-görenekleri, kültürleri, inançları, sosyal hayatları ve değerlerinden izler taşır. Deyimlerin bütün dillerde yer alması evrensel bir özellikken, aktarılma biçimleri dilden dile, kültürden kültüre değişiklik gösterebilir. Değişiklik gösterebilen bir başka özellikse deyimlerin oluşumunda yararlanılan kaynak alanlardır. Bilindiği gibi, doğa ve doğadaki nesneler, bu kültürel alanları besleyen öncelikli kaynaklar arasındadır. Her kültür, doğayı ve nesneleri, bu yönelime koşut bir biçimde konu edindiğimiz bedenin parçalarını kendince adlandırır, böylelikle özel bir kültürel algı yaratır. Organ adları söz konusu adlandırma sürecinde her kültüre özgü özel bir görünüme bürünür. Bu çalışmada odak, organ adlarının çağrışım alanlarıdır. Organ adları, doğadaki nesnelerin adlandırılması ve deyim yapımında kullanılan temel sözcükler arasında yer aldığından söz konusu toplum için hem dilsel hem de sosyo-kültürel anlamda önemli bir veri kaynağıdır. Bu nedenle deyimler ve organ adları arasında yakın bir ilişki vardır ve bu ilişki rastlantısal değildir. Bu çalışmada Eski Anadolu Türkçesi metinlerinden Kısas-ı Enbiya'nın 14. yüzyıla ait Türk Dil Kurumu nüshasında "gönül" sözcüğüyle kurulan deyimlerin çağrışımda bulunduğu organ adları incelenecek ve çalışma iki temel olgu üzerine şekillendirilecektir. Bunlardan ilki kültürel bellek içerisinde anlam kazanan "gönül" sözcüğüyle kurulan deyimlerin çağrışımda bulunduğu organ adları, ikincisi bu deyimlerin ifade ettiği toplumsal duygu bildirimleridir.

Abstract

Idioms occupying an important place in the vocabulary of almost all languages, carry traces about traditions, cultures, beliefs, social lives, values of communities speaking that language. While it is universal feature that idioms take place in all languages, delivery form varies from language to language, culture to culture. At the same time another feature that may vary is the source areas utilized during the occurrence of the idioms. The resources that these cultural areas are supplied with are primarily the nature and the objects in the nature. Each culture, names the nature and objects; in a parallel way to this orientation parts of the body in its own way, creates a special cultural perception. This perception greatly manifests itself in the usage of the idioms. Organ names have specific places for each culture in such a naming process. In this study, the focus is on the associative fields of the organ names. Because of taking place among the key words used in naming objects in the nature and founding idioms, organ names, is an important data source in terms of both linguistic and sociocultural for the community in question. Therefore, there is a close relationship between the idioms and organ names and this relationship is not random. In this study, organ names associated by idioms founded with the word “gönül” in the 14th century TDK copy of Kısas-ı Enbiya, the Old Anatolian Turkish text, will be examined and this study will be formed on two fundamental facts. The first one is the word “gönül” that makes sense in cultural memory and the organ names associated by idioms founded with this word, the second one is the cultural feeling notifications expressed by these mentioned idioms.