The Jeltoksan Riot in the Kazakh Literature of the Independence Period

Abstract

Innovations started to take place in literature as in all areas of life upon the collapse of the Soviet Union. A significant part of these innovations is related to investigating and shedding light on many issues that the strict regime had previously prohibited or distorted. One of these issues was the struggle for freedom which was known in history as the Jeltoksan Riot, and ended in a bloody way due to the brutal suppression of thousands of Kazakh young people who went on a peaceful march against the totalitarian regime in December 1986 to express their righteous thoughts and demands. The study analyzed some novels, stories, poems and plays written after the independence of Kazakhstan in 1991 that directly or indirectly mention the Jeltoksan Riot. Apart from the literary works, the study utilized books including documentation on participants to the riot in Jeltoksan.

Özet

Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla birlikte yaşamın her alanında olduğu gibi edebiyatta da yenilikler yer almaya başlamıştır. Bu yeniliklerin önemli bir kısmı, daha önce sıkı rejimin dile getirilmesini yasakladığı veya çarpıtarak gösterdiği birçok konunun araştırılarak gün ışığına çıkarılmasıyla ilgilidir. Bu konulardan biri de tarihe Jeltoksan Ayaklanması adıyla geçen, 1986 yılının Jeltoksan (Aralık) ayında totaliter rejime karşı haklı düşünce ve taleplerini dile getirmek üzere barışçıl yürüyüşe çıkan binlerce Kazak gencinin acımasızca bastırılmasıyla kanlı bir şekilde sonuçlanan özgürlük mücadelesi olmuştur. Çalışmada, Kazakistan’ın bağımsızlığını ilan ettiği 1991 yılından sonra yazılan, Jeltoksan Ayaklanması’nın doğrudan işlendiği veya dolaylı bir şekilde değinildiği bazı roman, hikâye, şiir, poem ve tiyatro eserleri üzerinde durulmuştur. Edebî eserlerin dışında, Jeltoksan’a katılan kişileri ve ayaklanmayı belgelerle anlatan bazı kitaplar da yazarlarıyla birlikte zikredilmiştir. Bu çalışmayla, Kazakistan dışındaki Türk Dünyasında yeterince bilinmeyen Jeltoksan Ayaklanması ve önemine bir kez daha dikkat çekilmesi, bu konuda Kazak Türkçesiyle yazılan edebî eserlerin gerek lehçeler arası çevirilerine gerek bilimsel olarak araştırılmasına zemin hazırlanması amaçlanmaktadır.