Ne-sözcüğü içeren Türkçe karmaşık tümcelerin işlemlenmesinin göz-izleme yöntemiyle incelenmesi

Eye-Tracking analysis of the processing of Turkish complex sentences with Wh phrases

Abstract

This study analyses the processing of complex sentences with displaced wh-phrases in Turkish via the application of eye-tracking. The first experiment is conducted with wh-argument ‘kim- E’ (to whom), while the second experiment is conducted with wh-argument ‘when’ (ne zaman). The study aimed at pointing out whether the Turkish processor makes an initial syntactic analysis during reading sentences with long-distance dependencies, which is one of the major tenets of garden – path “model of sentence processing, or makes use of the semantic and syntactic information provided by the verb simultaneously due to the head final structure of Turkish being affected with the type of the embedded verb. Also, the study aimed at figuring out the effect of the linear and structural distance between the default position of a wh-phrase and its scrambled position, and also the LF (logical form) position in processing. Whether linear distance or structural distance is effective in processing long distance dependencies (filler – gap) formed in complex sentences with displaced wh-phrases in Turkish is sought. It has been found that the Turkish processor does not build an initial syntactic structure during the first pass reading of the sentence, which is majorly interpreted through the ‘first fixation recordings’ on embedded verb regions of the sentences, and thus, makes use of the verbal information in a parallel fashion. Also, the linear distance seems to be a major determinant during processing prevailing the structural distance in forming long distance filler gap dependency, which is also understood by the ‘regressive saccadic patterns’ made from the end of the sentences to the wh-phrase region.

Özet

Bu çalışmada, ne-öbeği bulunan Türkçe karmaşık tümcelerin işlemlenmesi göz-izleme yöntemiyle incelenmiştir. Türkçe’deki işlemleme stratejileri, altmış katılımcıya uygulanan ve iki aşamada gerçekleştirilen iki deneyle analiz edilmiştir. 1. deney ne-katılanı olan ‘kim-E’ ile uygulanırken, 2. deney ne-eklentisi olan ‘ne zaman’ ile uygulanmıştır. Çalışma, Türkçe işleyicinin uzun-mesafeli bağ barındıran tümceleri işlerken, ‘garden-path’ modelinin önemli ilkelerinden biri olan öncül bir sözdizimsel analiz mi yaptığını, ya da Türkçe’nin baş-son yapısına bağlı olarak eylem tarafından sağlanan anlambilimsel ve sözdizimsel bilginin birlikte işlendiği ve yardımcı eylemin türü dolayısıyla etkilenen bir işlemleme mi yaptığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmanın bir diğer amacı da, bir ne-öbeğinin temel pozisyonuyla çalkalandığı pozisyon ve mantıksal formdaki (LF) pozisyonu arasındaki çizgisel ya da yapısal mesafenin işlemlemeye etkisini saptamaktır. Ne-öbeği içeren Türkçe karmaşık tümce yapısındaki uzun mesafeli bağıntıların (yer tutucu – boşluk) işlemlenmesinde çizgisel mesafenin mi, yoksa yapısal mesafenin mi etkin rol oynadığı araştırılmıştır. Türkçe işleyicinin tümcenin ilk okuması sırasında, tümcelerin yardımcı eylem bölgesi üzerinde kaydedilen ‘ilk sabitleme süreleri’nin incelenmesiyle, öncül bir sözdizimsel yapı oluşturmadığı fakat eylem kaynaklı bilgiyi paralel bir biçimde kullandığı bulunmuştur. Ayrıca, tümcelerin sonundan ne- öbeği bölgesine yapılan ‘geriye dönük göz hareketleri’nin analizi yoluyla, çizgisel mesafenin yapısal mesafeye üstün gelerek uzun mesafeli yertutucu – boşluk bağıntısının işlemlenmesi sırasında ana belirleyici olduğu gözlenmiştir.