İspendere (Malatya) ve Kömürhan (Elazığ) ofiyolitik komplekslerindeki (Doğu Toros-Türkiye) verlitik intrüzyonların kökeni

Origin of vehrlitic intrusions in the Ispendere (Malatya) and Kömürhan (Elazığ) ophiolitic complex (Eastern Taurus-Turkey)

Abstract

The Ispendere and Kömürhan Ophiolitic Complex exhibit the crustal section of an ideal ophiolitic sequence. They are composed of a basal plutonic unit, the high-level Isotropie gabbros, a dike complex and volcanic units which constitute a classical ophiolitic crustal section. The isolated diabase dikes cut all these units. They thrust towards south onto the Middle Eocene Maden Complex. The Ophiolite are thrusted by the Upper Cretaceous magmatics in the north, however, there is a gradual transition between the Kömürhan ophiolite and the Upper Cretaceous Elazığ Magmatics in some places. An important discovery in the study of the crustal section in the Ispendere and Kömürhan Ophiolite has been that of wehrlitic intrusions into the gabbros. The huge wehrlite intrusions and numerous wehrlitic sills and dikes intrude the layered and the Isotropie gabbros. The intrusions are composed of plagioclase-free wehrlites at the base. The top of the intrusions grade into a layered sequences of decimeter-to meter-thick wehrlite and clinopyroxenite layers over several ten of meters. Upward, the intrusions are followed by plagioclase wehrlite and melanocratic gabbros. The contacts between intrusions and host gabbros are lobate evoking viscous tongues. The internal structure of wehrlitic intrusions is mainly Isotropie and non-layered. A petrological model of the wehrlitic intrusions in the Ispendere and Kömürhan Ophiolite is proposed on the basis of field and petrographical data. After the oceanic accretion phase that gave rise to the main ophiolitic sequence, a second stage melting is suggested to explain the genesis of the magma which has been consolidated as wehrlitic intrusion, dikes and sills. This second magmatic episode postdates the intraoceanic detachment and took place during Upper Cretaceous times, just before abduction.

Özet

İspendere ve Kömürhan Ofiyolitik Kompleksleri ideal bir ofiyolitik istifin kabuk kesimini gösterirler. Bunlar tabana ait platonik birim, üstte izotrop gabrolar, dayk kompleksi ve volkanik birimlerden oluşur. Bu birimler, ofiyolitin kabuk kesimini oluştururlar. Tekil diyabaz daykları bütün bu birimleri keserler. Ofiyolitler, güneye doğru Orta Eosen yaşlı Maden Kompleksi üzerine tektonik olarak gelir ve kuzeyde Üst Kretase Magmatitleri tarafından genellikle tektonik olarak üzerlenirken, bazı yerlerde Kömürhan ofiyoliti ile Üst Kretase yaşlı Elazığ Magmatitleri arasında dereceli bir geçiş izlenmektedir. İspendere ve Kömürhan ofiyolitlerinin kabuk kesimlerinin incelenmesinde gabrolar içerisinde verlitik intrüzyonların varlığı gözlenmektedir. Büyük verlit intrüzyonlan ve çok sayıda verlitik siller ile dayklar gabroları keserler. İntrüzyonlar tabanda plajiyoklas içermeyen verliterden oluşmuştur. Üstte desimetre ile metre arası bir kalınlığa sahip verlit ve birkaç on metre üzerinde klinopiroksenit tabakakalarına dereceli geçişlidirler. Üste doğru İntrüzyonlar plajiyoklaslı verlit ve melanokratik gabrolara geçerler. İntrüzyonlar ve gabrolar arasındaki kontaklarda herhangi bir metamorfizma izi yoktur. Verlitik intrüzyonların iç yapısı esas olarak izotrop olup, tabakalanma göstermemektedirler. İspendere ve Kömürhan Ofiyolitlerindeki verlitik intrüzyonların petrolojik modeli, arazi ve petrografik veriler esasına dayanır. Esas ofiyolitik istifi veren okyanusal büyüme fazından sonra, ikinci evrede meydana gelen ergime verlitik intrüzyon, dayk ve sil olarak katılaşan magmayı vermektedir. Bu ikinci magmatik olay, okyanus içi dilimlenmeden hemen sonra, Üst Kretase sırasındaki yerleşme öncesi meydana gelmiştir.