FROM THE HISTORY OF NATIONAL-POLITICAL VALUES OF TURKESTAN JADIDES

Abstract

The article examines that the Jadidism movement is a historical phenomenon that contributed to the enlightenment of society as well as the modernization of science and education. This spiritual initiative of the intellectuals was directed to re-establish the social life based on the intellectual development and the objectives of those times by getting closer to the European culture as “mental and cultural heredity” and “mental awakening”. Reforms of education in this period maintained novelty and strong impact on the overall development of Central Asian society. As it is known, the goal of the Turkestan Jadidism movement, which was developed in the late 19th and early 20th centuries, was to bring independence to the country under the power of Tsar Russia through education. The main practical goal of the work is that it contributes to the transformation of national values into a common heritage. The materials, scientific provisions, conclusions formulated in the scientific article can be used to create generalizing works on the history of peoples, where the educational movement has taken root, as well as to compose training programs and manuals for lecturing and conduct special seminars on the history of the Jadid movement in Central Asia. The Jadids of Turkestan opened dozens schools in cities such as Tashkent, Shymkent, Samarkand, Bukhara, Khiva, Charjou, Ashgabat. In these schools, young people from Turkestan were thaught not only in the traditional Arabic and Persian languages, but also in their native language and Russian. During this period, there were also conflicts between the traditional Muslim education and the Jadid schools in Turkestan. Some of the Jadids aimed to stay in between the two.

Özet

Makalede Ceditçilik hareketinin hem toplumun aydınlanması hem de ilmî ve eğitimsel yönden modernleşmesine katkıda bulunan birer tarihî fenomen olduğu incelenmektedir. Aydınların bu manevi ve ruhani inisiyatifi “zekasal ve kültürel harekât”, “zekasal uyanış” olarak Müslümanların Avrupa kültürüyle yakınlaşarak fikrî yönden gelişme ve dönemin ihtiyaçlarından yola çıkarak toplum hayatını yeniden kurmaya yönlendirilmişti. Bu dönemde eğitimin geliştirilmesi Müslümanların eğitim alanında yenilikçi, yatırımcı ve etkin bir toplum olmasını sağlamıştır. Bilindiği gibi, 19. yüzyılın sonu – 20. yüzyılın başlarında gelişen Türkistan Ceditçilik hareketinin amacı Çar Rusya’sının boyunduruğu altında bulunan ülkeyi eğitim yoluyla bağımsızlığa kavuşturmaktı. Makalenin ana amacı genel mirasın millî değerlere dönüştürülmesinde bu hareketin oynadığı rolü açıklamaktır. Makalede bir çok bilimsel materyaller kullanılarak, bilimsel teklif ve eliştiriler sunulmakta, eğitim yolunda gerçekleştirilen etkinliklerden bahsedilerek toplum tarihinin aydınlatılması amaç edilmektedir. Böylece, Orta Asya’da Ceditçilik hareketinin tarihi üzerine özel bilimsel etkinlikler gerçekleştirilmesi ve konu üzerine ders kitaplarının düzenlenmesine katkıda bulunmak hadeflenmektedir. Ceditler Türkistan’ın Taşkent, Çimkent, Semerkant, Buhara, Hive, Çarcüy, Aşgabat ve diğer şehirlerine onlarca Cedit okulları açmışlardır. Adı geçen okullarda Türkistanlı gençler sadece geleneksel Arap ve Farsdillerinde eğitim almakla kalmayıp, kendi ana dillerinde ve Rusça eğitim sağlanması öngörülmekteydi. Bu dönemde Türkistan’da geleneksel Müslüman eğitimiyle Cedit okulları arasında çekişmelerin de boy gösterdiği söz konusudur. Ceditlerin bir bölümü her ikisinin arasını bulmayı hedeflemişlerdir.