KAZAKH-KALMUK STRUGGLES IN 18th CENTURY

Abstract

One of the events that left deep traces in Turkestan history is the invasion of Kalmykia. The most important reason for the Kalmuk invasion, the last Mongol invasion of Central Asia, was to seize the Turkestan geography and gain wealth. In addition, population growth, internal struggles and the desire to live away from internal struggles can be considered. From 1635 to 1758, the Jungar Khanate, a dangerous state for Turkestan, aimed to establish dominance over its western neighbors, Kazakhs and other Turkestan khanates. Furthermore, the Jungars who established political and religious relations with their cognate Volga Kalmuks, tried to realize the idea of establishing an imperial state like Genghis Khan. The invasion of Kalmykia caused the burning and destruction of Turkish countries from Jungaria to regions Volga and Syr Darya. As a result of the struggle of the Kazakhs with the Jungars, their already weak political unity was further weakened and they lost considerable population. Especially the Aqtaban Shubirindi incident in 1723 left deep traces in the memory of the Kazakh people. In 1726, the Kazakhs decided to unite their armies and defeat the Jungars in Anikaray. After the death of Bolat Khan in 1730, the Kazakhs, who went to the election of khan, fell into disagreement and their political unity was completely disrupted.The Kalmuk attacks weakened the peoples of the region and further facilitated the Russian invasion of Central Asia. After the great Kazakh - Cungar struggles of the early XVIIIth century, the Kazakh Juzhs, which were completely independent of each other, would gradually be subject to the Russian occupation. For this reason, in this article, the Kazakh struggle for independence and the general political situation before the Russian occupation was discussed in the XVIIIth century.

Özet

Türkistan tarihinde derin izler bırakan hadiselerden biri Kalmuk istilasıdır. Orta Asya’ya doğru yapılan son Moğol akını olan Kalmuk istilasının en önemli sebebi Türkistan coğrafyasını ele geçirip, zenginliğe kavuşmaktı. Bunun yanında nüfus artışı, iç mücadeleler ve iç mücadelelerden uzak, rahat yaşama arzusu da sayılabilir. 1635 yılından 1758 yılına kadar Türkistan için tehlikeli bir devlet olan Cungar Hanlığı, batı komşuları olan Kazakların ve diğer Türkistan hanlıklarının üzerinde hâkimiyet kurma amacı vardı. Ayrıca soydaşları olan İdil Kalmukları ile siyasi ve dinî ilişkiler kuran Cungarlar, Cengiz Han gibi cihan şümul bir devlet kurma fikrini gerçekleştirmeye çalıştılar. Kalmuk istilası, Cungarya’dan İdil boylarına ve Sırderya boylarına kadar Türk ülkelerinin yakılıp yıkılmasına sebep oldu. Kazakların Cungarlar ile mücadeleleri neticesinde zaten zayıf olan siyasi birlikleri daha da zayıfladı ve onlar önemli ölçüde nüfus kaybettiler. Özellikle 1723 yılındaki Aktaban Şubırındı Hadisesi Kazak halkının hafızasında derin izler bıraktı. 1726 yılındaki kurultayda ordularını birleştirme kararı alan Kazaklar, 1728 yılında Anıkaray’da Cungarları mağlup ettiler. 1730 yılında Bolat Han’ın ölümü ile hanlık seçimine giden Kazaklar, anlaşmazlığa düştüler ve siyasi birlikleri tamamen bozuldu. Kalmuk saldırıları bölge halklarının zayıflamasına sebep oldu ve ileride Rusya’nın Orta Asya’yı işgalini kolaylaştırdı. XVIII. yüzyılın başlarındaki büyük Kazak – Cungar mücadelelerinden sonra birbirinden tamamen bağımsız olan Kazak Cüzleri artık yavaş yavaş Rusya’nın işgaline maruz kaldı. Bu sebeple makalede Kazak – Kalmuk mücadelelerinin yoğun yaşandığı XVIII. yüzyılda, Kazakların bağımsızlık mücadelesi ve Rus işgali öncesi genel siyasi durumları üzerinde duruldu.