Kumuk Tasavvuf Edebiyatının Öncülerinden Kakaşuralı Abdurrahman (Hayatı ve Edebî Şahsiyeti

Özet

Bu çalışma, bugün nüfusunun büyük çoğunluğu Rusya Federasyonu'na bağlı Dağıstan Cumhuriyetinde, bir kısmı ise Çeçen ve Osetya Cumhuriyetlerinde yaşayan Kumuk Türkleri'nin büyük mutasavvıf şairlerinden Kakaşuralı Abdurrahman'ın hayatı, sanatı ve edebî şahsiyetini ele almaktadır. Bu suretle dil, din ve tarih birliğimiz bulunan Kumuk Türkleri'nin o dönemki edebiyatı ve sosyal yaşantıları hakkında bilgi verilerek Abdurrahman'ın şiirleri vasıtasıyla tarihe bugünün penceresinden farklı bir gözle bakılmaya çalışılmıştır. Hoca Ahmet Yesevî çizgisinde dinî, tasavvufî konuları işlediği için milleti arasında Türkçü Abdurrahman olarak da bilinen Kumuk şair Kakaşuralı Abdurrahman, gerek Rus hükûmetiyle gerekse de onun yerli iş birlikçileriyle ters düşmüş ve bu sebeple zaman zaman bulunduğu yeri terk etmek durumunda kalmıştır. Kumuk Türkleri edebiyatının gelişmesinde büyük hizmeti olan Abdurrahman, şiirleriyle Dağıstan milletleri arasında dinî, tasavvufî düşüncenin gelişmesinde de büyük rol oynamıştır. Abdurrahman’ın şiirlerinde ünlü mutasavvıf Doğu şairlerinde ve Ahmet Yesevî’de gördüğümüz Allah’a ve ahiret gününe inanma, bu dünyanın faniliği, nefsin arzu ve isteklerine boyun eğmeme gibi temel prensipler en çok işlenen konular olmuştur. Bunun yanında Abdurrahman, yer yer Rus hükûmetinin ve yerli yöneticilerin halka yaptıkları zulümleri, zamanın âlimlerinin ve din büyüklerinin yaşantılarına dikkat etmemelerini acımasızca eleştirmiştir.

Abstract

This study investigates the life, art and literary personality of Adurrahman of Kakasura, who is one of the Sufî poets of Kumyks those who are now inhibited their most of people in the Autonomy Republic of Daghestan in Russian Federation. The article aims o different sighting of the history from today's look through the poet's poems by giving information of Kumyk's literary and social life which they shared same language, religion and history with Turks. For the reason that he emphasized the religion and Sufism on his poems following of Ahmet Yesevi, he had also known as Turkish Abdurrahman. He conflicted with both Russian Government and his local Russian supporters so that he had to leave his land time to time. He had played an important role on development of Kumyk’s literature and both religious, Sufism and democratic understanding between Daghestan people through his poems. In his poems, as it seen in of Eastern poets and of Ahmet Yesevî, the basic principles such as believing in God, hereafter, finite world and not accepting self wishes were mainly studied. Meanwhile, he also openly criticized the local governors of Russian Governments, which were curial and injustice to his people, and the scholars about awareness of their lives.