Structure of verb + -mA + bol- / bol- + verb + -mA and Modality Meanings in Kypchak Turkish Texts with Armenian Letters

ERMENİ HARFLİ KIPÇAK TÜRKÇESİ METİNLERİNDE fiil + -mA+ bol- / bol- +fiil+ -mA YAPISI VE KİPLİK ANLAMLARI

Abstract

In this study, verb+ -mA+bol- / bol-+verb+-mA structure which is in Kypchak texts with Armenian letters known as Töre Bitigi, Armenian Qypchaq Psalter, Kamenets Vakayinamesi is researched using historical-comperative linguistic methods and the modality meanings of this structure are emphasized. In the examples determined via texts, bol-, coming after main verb which takes -mA deverbal noun, reflects some modality meanings with tense/modal and personel endings that it takes after itself. It is thought that these modality meanings function as "permission" and "potentiality" in positive sentences while they function as "prohibition" and "impossibility" in negative sentences. It is known that similar modality meanings in other historical ages of Turkish language could occur when bol- used with words which took {-Şalı}/{-gäli}, {-se}/{-sa}, {-p} gerundial suffixes. In Kypchak texts with Armenian letters, bol- coming after main verb which takes -mA deverbal noun is used for providing these modality meanings. This usage in Kypchak texts with Armenian letters, has importance in terms of being different from mentioned other forms and being a source to other similar structures used in modern Kypchak dialects.

Özet

Bu çalışmada Ermeni harfli Kıpçak metinlerinden Töre Bitigi, Armenian Qypchaq Psalter ve Kamenets Vakayinamesi'nde geçen fiil+{-mA}+bol- /bol-+fiil+-mA yapısı tarihsel-karşılaştırmalı dilbilim yöntemleriyle incelenecek ve bu yapının kiplik anlamları üzerinde durulacaktır. Metinlerden tespit edilen örneklerde {-mA}fiilden isim yapım eki almış ana fiilin ardından gelen bol-, kendisinden sonra aldığı zaman/kip ve şahıs ekleri ile bazı kiplik anlamları yansıtır. Bu kiplik anlamların olumlu cümlelerde "izin" ve "imkân"; olumsuzlarda ise "yasaklama" ve "imkânsızlık" işlevinde olduğu düşünülmektedir. Türk dilinin diğer tarihsel dönemlerinde benzer kiplik anlamların bol- fiilinin {-Şalı}/{-gäli}, {-se}/{-sa}, {-p} zarf-fiil ekli sözcüklerle birlikte kullanımı neticesinde de ortaya çıkabildiği bilinmektedir. Ermeni harfli Kıpçak metinlerinde ise bu kiplik anlamları sağlamada{-mA} fiilden isim yapım eki ile öbekleşmiş ana fiilin ardından gelen bol- kullanılır. Ermeni harfli Kıpçak metinlerindeki bu kullanım; gerek bahsedilen diğer formlardan farklılık arz etmesi gerekse modern Kıpçak lehçelerinde kullanılan benzer yapılara kaynaklık etmesi açısından önem arz eder.