Kür Şad as a Historical Figure and the Year 639

Abstract

As seen in the Chinese sources, Jie-she-shuai (結社率) is a historical figure, whose name has been rendered in Turkish as “Kür Şad” by Hüseyin Nihâl Atsız in an article published in 1934 and in a novel in 1946. Kür Şad is the grandson of Qi-min Qaghan who known for his admiration for China and son of Shi-Bi Qaghan who governed a period which maybe the rise of Turkic Khaganate. As seen in the Chinese sources; Kür Şad had come to Tang Palace with his brother Tu-li Qaghan before the fall of Turkic Khaganate in 630. At the court, various ranks and titles were given to Kür Şad, like before they were given to other Turkic noblemen. However Kür Şad was fond of his independence, in contrast to his brother, he was reluctant to live in Chinese sovereignty and planed a rebellion. In this study Turkish equivalent of the name Jie-she-shuai and the events before and after the rebellion which were recorded in Chinese sources are dealt with

Özet

Çin kaynaklarında açıkça görüldüğü üzere tarihî bir şahsiyet olan Jie-she-shuai (???), Hüseyin Nihâl Atsız tarafından önce 1934 yılında yayınlanan bir makalede, ardından da 1946 yılında yazdığı romanda "Kür Şad" olarak tanıtılmıştır. Kür Şad, Çin'e karşı takdiriyle bilinen Qi -min Kağan'ın torunu, Göktürklerin yükseliş dönemi olarak nitelendirilebilecek bir dönemi yöneten Shi-bi Kağan'ın da oğludur. Kaynaklardan anlaşıldığına göre; Kür Şad 630 yılından önce daha I. Göktürk Devleti bertaraf edilmeden ağabeyi Tu-li Kağan ile birlikte Çin sarayına yerleşmiştir. Burada diğer Göktürk soylularına verildiği gibi Kür Şad'a da çeşitli rütbe ve unvanlar verilmiştir. Ancak bağımsızlığına düşkün olan Kür Şad, ağabeyi Tu-li Kağan'a karşıt bir karakter olarak daha fazla Çin hâkimiyetinde yaşamak istememiş ve bir isyan planlamıştır. Bu çalışmada Jie-she-shuai adının Orta Çince okunuşlar yardımıyla Türkçe karşılığı aranmakta, Çin kaynaklarında kaydedilen isyanın öncesi ve sonrasında meydana gelen olaylar ele alınmaktadır