A Period Classification Study of the Early Eastern Turkish Quran Translations

DOĞU TÜRKÇESİNE AİT İLK KUR'AN ÇEVİRİLERİNİN TARİHLENDİRİLMESİNE KATKILAR

Abstract

Religious beliefs bring about the cultural impact on the culture of their followers. In addition to the religious history, the cultural sphere of each religion also influences and enriches the language, culture, literature history of its followers. Following the adaptation of Islam by Turks, Turks translated the Quran into Turkish. Translations belonging to Eastern Turkish TİEM 73, Rylands, Anonim Tefsir (Orta Asya Tefsiri), Hekimoğlu, Özbekistan (Taşkent), Meşhed Âstân-ı Kuds-i Razavî Library nr. 293, nr. 1007, and nr. 2229 editions are available for research. These initial translations took up the role of transferring religious terminology into Turkish and brought about a rich and unique vocabulary which included words that had never been seen before in Turkish vocabulary. The results obtained through the analysis of verbs in the early Eastern Turkish Quran translations with the perspective of derivation and inflection morphology indicates their importance for Turkish linguistic history. This study relying on the verbs included in TİEM 73, Rylands, Anonim Tefsir, Hekimoğlu, and Özbekistan editions, Karahanlı and Harezm Turkish verb grammars are compared in the light of the results derived from the study of early Eastern Turkish Quran translations. Especially, the outcomes obtained through inflection morphology analysis paves the way for a reassessment of various studies that belong to Karahanlı and Harezm Turkish era. With this, it is aimed to contribute to the dating of the texts.

Özet

Her bir dinin kültürel dünyası, o dine inananların inanç tarihinin dışında dil, kültür ve edebiyat tarihlerini de etkiler. Türkler, İslamiyet'i benimsedikten sonra, Kur'an'ı Türkçeye çevirme işine girişirler. Doğu Türkçesine ait bu ilk çevirilerden elimizde TİEM 73, Rylands, Anonim Tefsir, Hekimoğlu, Özbekistan, Meşhed Âstân-ı Kuds-i Razavî Kütüphanesi 293, 1007 ve 2229 numaralarda kayıtlı nüshalar bulunmaktadır. Bu ilk çevirilerin din terminolojisinin Türk diline aktarımının üstesinden gelerek Türk dilinde daha önce tanıklanmayan sözcükleri de içeren, zengin bir söz varlığıyla dili geliştirdikleri görülmektedir. Doğu Türkçesi ilk Kur'an çevirilerinde fiillerin incelenmesinden elde edilen sonuçlar, bu eserlerin, tarihî Türk dili grameri bakımından da önemine işaret etmektedir. TİEM 73, Rylands, Anonim Tefsir, Hekimoğlu ve Özbekistan nüshaları üzerinde hazırlanan bu çalışmada Doğu Türkçesi ilk Kur'an çevirilerindeki fiillerden elde edilen sonuçlarla Karahanlı ve Harezm Türkçesi fiil gramerleri karşılaştırılmıştır. Özellikle çekim morfolojisine ilişkin elde edilen bilgilerle Karahanlı ve Harezm Türkçesi dönemlerine ait olduğu düşünülen Kur'an çevirilerinin tarihlendirilmesine katkılar sağlanması amaçlanmaktadır.