“YEL” ILLNESS IN TURKISH FOLK MEDICINE AND A TREATMENT METHOD IN ANTALYA: “YEL” BRACELET

TÜRK HALK TIBBINDA “YEL” HASTALIĞI VE ANTALYA YÖRESİNDEN BİR SAĞALTIM ÖRNEĞİ: “YEL BİLEZİĞİ”

Abstract

Health is as important as nutrition and shelter in human life. The effort of man to stay healthy has also led to the birth of medical practices. Folk medicine, also known as "traditional medicine", "folk medicine", "medical folklore" or "folkloric medicine", constitutes an important part of the medical practices from prehistoric times to the present. Folk medicine practices, which are commonly described as "folk medicine" in our society, are medicine and healing knowledge of ancient times. It consists of experiences, beliefs, methods and practices that are passed down from generation to generation through oral culture. Folk medicine practices, which we can describe as the intertwining of magic, religion and medicine, are still practiced among todays society. One of the many diseases that are the subject of folk medicine in our country is the discomfort which is believed to manifest itself with pain and aches in some parts of the body and is called "yel (wind)" among the people. This article focuses on the material culture element called "Yel (wind) bracelet" which is used for healing "yel (wind)" disease in and around Antalya and aims to examine this cultural element in line with the findings in the field studies. The “yel” bracelet, which is made of copper material and is a part of the cultural heritage of the region, is a handicraft product besides being an item used for healing purposes. The topic of “yel” concept and “yel” disease which is quite complex and constitutes the cultural and historical background of yel bracelet is examined in the first part of the article with a detailed literature review and explained with examples from Turkey.

Özet

İnsan hayatında beslenme ve barınma kadar sağlık da önemli bir yer tutar. İnsanoğlunun sağlıklı kalma çabası, tıp uygulamalarının da doğuşunu sağlamıştır. Tarihöncesi çağlardan günümüze kadar meydana getirilen tıp uygulamalarının önemli bir parçasını “geleneksel tıp”, “halk hekimliği”, “tıbbî folklor” ya da “folklorik tıp” olarak da adlandırılan halk tıbbı oluşturur. Toplumumuzda yaygın bir şekilde “kocakarı ilacı” olarak nitelenen halk tıbbı uygulamaları, kadim zamanların tababet ve sağaltma bilgisidir. Kuşaktan kuşağa, sözlü kültür vasıtasıyla aktarılan tecrübe, inanış, yöntem ve uygulamalardan oluşur. Büyü, din ve tıbbın içiçe geçmiş hali olarak da niteleyebileceğimiz halk tıbbı uygulamaları kısmen de olsa günümüzde de halk arasında yaşatılmaktadır. Ülkemiz halk tıbbına konu olan birçok hastalıktan birisi de vücudun bazı bölgelerindeki ağrı ve sızılarla kendisini gösterdiğine inanılan ve halk arasında “yel” olarak adlandırılan rahatsızlıktır. Elimizdeki bu makale esas olarak Antalya ve çevresinde “yel bileziği” olarak adlandırılan ve “yel” hastalığına karşı sağaltım amacıyla kullanılan maddi kültür ögesini konu almakta ve bu kültürel ögeyi saha çalışmalarındaki tespitler doğrultusunda incelemeyi hedeflemektedir. Bakır malzemeden yapılmış olan ve yörenin kültürel mirasının da bir parçasını oluşturan yel bileziği sağaltım amacıyla kullanılan bir eşya olmasının yanı sıra aynı zamanda bir el sanatı ürünüdür. Yel bileziğinin kültürel ve tarihsel arka planını oluşturan ve oldukça karmaşık bir konu olan “yel” kavramı ile “yel” hastalığı ise makalenin ilk bölümünde tafsilatlı bir literatür taraması yardımıyla irdelenmiş ve Türkiye’den örneklerle açıklanmaya çalışılmıştır.