TÜRKLERİN ANİMİSTİK İNANÇ SİSTEMİNDE İNSAN KEMİĞİ VE KANININ YERİ

Özet

Zaman içerisinde ölüm olgusuyla yüzleşen insanoğlu, yaşamı sağlayan unsurlar üzerinde düşünmeye başlamıştır. Neyin olmaması durumunun ölümü meydana getirdiğini düşünen insan, madde ve ruh dikotomisinin temellerini atar. Genel geçer kanıya göre, ruhu giden varlık canlılığını kaybeder ve maddeye dönüşür. Fakat Animistik görüş, bu kanıya tamamen zıt bir görüş ortaya atmaktadır. Görüşe göre; “ruh, tin, öz, sün, nefes, can” gibi çeşitli şekillerde adlandırılan bu “şey”, istisnasız her türlü varlıkta bulunur, ölmez ya da yok olmaz ya varlığını devam ettirir ya da mekân değiştirir. Kısaca “maddenin de ruhu vardır” der. Kadim milletlerden biri olan Türkler, tarih boyunca birçok din ve inanç sistemini benimsemiş, bir kısmımın etkisi altında kalmış veya bunları kabul etmişlerdir. Bu inanç sistemleri içerisinde oldukça önemli bir yere sahip olan Animizm, canlı ya da cansız, evrendeki tüm varlıkların, her şeyin ruh sahibi olduğuna inanılması olarak özetlenebilir. Birçok dinin ilkel formunda görülen bu inanç sisteminde; ruhun sadece insanlara özgü olmadığına, hayvanların, bitkilerin doğa unsurlarının hatta cansız nesnelerin bile can taşıdığına inanılır. Tabiat kültlerinin (ağaç, dağ, su, mağara vs.) temelinde de bu inanç yatmaktadır. Doğa ve cansız nesneler üzerinde dahi bu kadar etkili bir inanış yaratmış olan bu düşünce sistemi, insan, ruh ve hatta geçmiş, gelecek dâhil olmak üzere varlığın tüm safhalarıyla bağlantısı ile ilgili birçok inanış ortaya çıkarmıştır. Ruhun, insan bedenindeki bazı bölümlerle yakından bir ilişki içerisinde olduğuna ve bu bölümlerde ikamet ettiğine inanılmaktadır. Türkler ise, insan bedenindeki ruhun ve buna bağlı olarak madde ötesi pek çok hususiyetin kemik ve kanda olduğuna inanmıştır. Böylece kadim dönemlerden tarihin bilinen dönemlerine ve oradan da günümüze kadar merkezinde kan ve kemik olan inançlar ve bu inançlara bağlı olarak bazı uygulamalar ortaya çıkmıştır. İnancın kutsi hassasiyetinin insandan türemiş olduğu gerçeği, Türk milletinin mensup olduğu her dinde etkisini doğrudan veya dolaylı olarak ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada, eski Altay Türk topluluklarından günümüze kadar olan ruh inancının, Animistik inanç sistemi bağlamında değerlendirmesine yer verilecektir. Bunun için önce animizm kavramı ele alınacak ve diğer mitolojilerdeki animistik ögeler yalnızca insan kanı ve kemiği bağlamında gösterilecektir. Bu vesileyle Türk düşüncesindeki animistik özellikler karşılaştırmalı olarak incelenmiş olacaktır. Özellikle ruhun kemik ve kanda bulunduğu inancına sebep olan unsurlar ve bu inancın geçmişten günümüze hangi uygulamalara sebep olduğu açıklanmaya çalışılacaktır. Makale, Türklerdeki animistik düşüncenin folklor sahasındaki nicelik bakımından eksik olan bir boşluğunu doldurmayı hedeflemektedir.

Abstract

Human beings who facing the phenomenon of death throughout history, have begun to think about the elements that provide life. Man, who thinks about what constitutes death, laid the foundation for the dichotomy of matter and spirit. According to the common belief, the being whose soul has gone loses its vitality and turns into matter. But the animistic view put forward a completely opposite view to this opinion. According to the this opinion; This "thing", which is named in various ways such as spirit, soul, essence, ghost, breath and life, exists in all kinds of beings without exception, it does not die or disappear, it either continues its existence or changes the place. Turks, one of the ancient nations, have adopted many religious and religious systemes throughout history, sometimes under their influence or accepted them. Animism, which has a very important place in these belief systems, can be summarized as the belief that all beings in the universe, whether living or non-living, have a soul. In this belief system, which is seen in the primitive form of many religions, it is believed that the soul is not only for people, but that animals, plants, elements of nature, even inanimate objects, carry life. Nature cults (tree, mountain, water, cave, etc.) is based on this belief. This thought system, which has created such an effective belief on nature and inanimate objects, has revealed many beliefs about the connection with all phases of existence, including human, soul and even past and future. It is believed that the soul, along with some parts of the human body, is in a relationship and residing in these parts. Turks, on the other hand, believed that the spirit in the human body and, consequently, many features beyond matter were in bone and blood. Thus, from ancient times to known periods of history and from there until today, beliefs that have blood and bone in the center and some practices depending on these beliefs have emerged. The fact that the sacred sensitivity of belief derives from human beings has been revealed directly or indirectly in every religion to which the Turkish nation belongs. In this study, the evaluation of the spiritual belief from the ancient Altaic Turkish communities to the present day in the context of the animistic belief system will be included. For this, first the concept of animism will be discussed and animistic elements in other mythologies will be shown only in the context of human blood and bone. On this occasion, animistic features in Turkish thought will be examined comparatively. Especially the factors that cause the belief that the soul is in bone and blood and what practices this belief has caused from past to present will be tried to be explained. The article aims to fill a gap that is lacking in terms of quantity in the folklore field of animistic thought in Turks.