THE IMPORTANCE OF WORD WEALTH IN MAHTUMKULU'S POEMS IN REFLECTING THE LIFE OF THE PERIOD: IN THE EXAMPLE OF PROFESSIONAL NAMES

MAHTUMKULU’NUN ŞİİRLERİNDEKİ KELİME SERVETİNİN DÖNEMİN HAYATINI YANSITMADAKİ ÖNEMİ: MESLEK ADLARI ÖRNEĞİNDE

Abstract

There is a big advantage of written monuments in learning the history of the Turkmen language. On doing the 18th century scientific analysis of the Turkmen language, it is necessary to discuss the special peculiarity of the vocabulary context of the poems of Magtymguly. The co-relation of a language and life is reflected by a vocabulary context. From this point of view, the vocabulary context of poems of Magtymguly is the important source of describing people’s life at that period of time. Being directly connected with the history and national-spiritual heritage of the nation, every word and phraseological unit used in the poems of Magtymguly attract one’s attention. There is a major role of professional words in creating the vocabulary context of poems of the great writer. Professional words are very advantageous in giving a national reverberation to the language of poems and describing the special peculiarities of our people’s lives. They are closely related with the history and psychology of the Turkmen nation. One of the reasons of necessity of learning the professional words is that some of them are being detached from the usage. That’s why studying the meaning of the words concerning the occupations remaining behind and re-introducing those kinds of words to our speech are among the important tasks of linguistics. Poems of the great Magtymguly are very valuable in teaching our present and future generations the words left behind or rarely used, explaining their deep meaning, and re-introducing them into our speech. Usually we come across the words related to cattle-breeding, agriculture, military topics in the poems of Magtymguly. Having a great advantage in the history of the Turkmen nation, these occupations were of a prestigious temper getting along with the demands and conditions of life and nature. The fact that people who lived in the territory of Turkmenistan were involved in the occupations mentioned above, takes its roots from the ancient times. Archeological researches done in the territory of our country also prove that such occupations as cattle-breeding, iron- processing have been in use since ancient times. The wider careers and occupations spread, the deeper they are placed and, as a result, the words connected with those occupations are actively used in the vocabulary context of a language. Among the professional words which we come across in the poems of Magtymguly, a big quantity is occupied by the words related to military topics, jewelry arts, and also scientific-religious definitions of that time. Its reason could be explained by the time’s condition, the career of the author and the lifestyle he is surrounded by. The study of poems of Magtymguly from the point of view of linguistics creates new opportunities for developing the new branch of linguistics, the socio-linguistics, based on the example of the Turkmen linguistics.

Özet

Türkmencenin tarihinin araştırılmasında yazılı metinler büyük önem taşımaktadır. Türkmencenin 18. yüzyıldaki durumunun bilimsel analizinde Mahtumkulu'nun şiirlerine ait kelime servetinin ayrıcalığından bahsetmek gerekmektedir. Dilin yaşamla ilişkisi söz varlığı aracılığıyla ortaya çıkar. Bu bakımdan Mahtumkulu'nun şiirlerinin söz varlığı, o dönemin hayatını beyan etmede önemli bir kaynaktır. Mahtumkulu'nun şiirlerinde kullanılan her kelime, halkın tarihi, millî ve manevî durumu ile doğrudan bağlantılıdır. Büyük şairin şiirlerinin söz varlığının teşekkülünde meslek sözleri de önemli bir yere sahiptir. Meslek sözleri şiirlerin diline millî ışık vermekle birlikte, insanımızın hayat özelliklerini anlatmakta çok önemlidir. Türkmen halkının tarihi ve psikolojisi ile yakından ilgilidir. Meslek sözlerinin araştırılmasının gerekliliğinin nedenlerinden biri de onların bazılarının kullanımdan kalkmaya başlamasıdır. Bundan dolayı kaybolmaya yüz tutan meslek ile ilgili kelimelerin anlamlarının araştırılması, bu tür kelimelerin yeniden kullanılması dilbilimin önemli konularından biridir. Mahtumkulu’nun şiirleri, kullanımdan kalkan veya nadiren kullanılan meslek sözlerinin günümüz ve gelecek nesillerimize aktarılması, onların anlamlarının açıklanması ve yeniden kullanılması açısından çok değerlidir. Mahtumkulu’nun şiirlerinde genellikle hayvancılık, tarım, askeri işler ve kuyumculuk ile ilgili kelimelere rastlanılmaktadır. Bu meslekler Türkmen halkının tarihinde önemli rol oynamış, doğal koşulların ve yaşamın gereklerine göre giderek daha popüler hale gelmiştir. Türkmenistan topraklarında yaşayan halklar yukarıda belirtilen mesleklerle eski çağlardan beri uğraşmaktadırlar. Arkeologların araştırmaları sonucunda, güney Türkmenistan’da MÖ VI. bin yılda toprak ekimi olduğu tespit edilmiştir. Ülkemiz sınırlarında yapılan kazılar hayvancılık, demircilik, çömlekçilik gibi mesleklerin çok eski çağlardan beri devam ettiğini kanıtlamaktadır. Mesleklerin daha geniş bir alana yayılması ve insanların hayatında da derin tesirlere neden olması, söz konusu meslek ve mesleklerle ilgili kelimelerin dilin söz varlığında daha aktif hâle gelmesine neden olmuştur. Mahtumkulu’nun şiirlerinde bulunan meslek sözlerinin arasında askeri işler ve kuyumculuk ile ilgili kelimelerin yanı sıra o dönemin bilimsel ve dinî kavramlarının sayısı da çoktur. Bunun nedeni, dönemin durumu, şairin kendi mesleği, onu çevreleyen sosyokültürel hayat ile açıklanabilir. Mahtumkulu’nun şiirlerinin dilbilimsel metotlarla incelenmesi, dil biliminin yeni bir alanı olan toplumdilbiliminin Türkmen dilbilimi çalışmaları içerisinde gelişmesi için yeni imkânlar oluşturmaktadır.