HUNT, WATER AND TREE IN THE LEGENDS OF AZERBAIJANI TURKS FROM THE PERSPECTIVE OF ECOFOLKLORE

AZERBAYCAN TÜRKLERİNİN EFSANELERİNDE EKOFOLKLOR BAKIŞ AÇISIYLA AV, SU VE AĞAÇ

Abstract

Folk narratives include every element of life. There are issues, symbols and messages related to all phenomena in life in features such as subject, motif, symbol and type of folk narratives. Narratives such as myths, legends, and rumors told by humanity from past to present have symbolic and functional contents about human, world and real life. The relationship between man and nature, human versus nature, or nature versus human themes are among the important subjects of these narrative genres. In order to examine human and nature relations in literary texts, approaches such as ecocriticism, bioethics or ecofolklore have been put forward. These approaches have dealt with the concepts of environment, nature and animals in oral and written narratives. The mythical and sacred qualities of these concepts have a functional dimension in the products of oral culture. This functional dimension is actually mundane, and the community, which owns the narratives, conveys their thoughts on these concepts with texts, thus revealing their concepts, warnings, right and wrong perceptions about the world and life. The narratives of the Turkish World have a large number of texts to be examined in terms of ecofolklore, related to the geography and historical processes of the Turks from past to present. Azerbaijan Turkish field also has the qualifications to show different aspects of Turkish culture with its geographical location and historical depth in the Turkish World. Based on this idea, in this article, we examined the legendary texts of the Azerbaijani Turks from the perspective of ecofolklore. In the article, we first briefly touched on the concepts of ecocriticism and bioethics. Secondly, we touched upon the concept of ecofolklore in the context of traditional ecological knowledge, environment and folklore, and showed examples from ecocritical and bioethical studies of Turkish folktales. Then, we examined the concepts of "hunt", "water" and "tree" in the legendary texts compiled from the Azerbaijani Turkish field from the perspective of ecofolklore. In this study, we benefited from the concepts of mythical thought, holiness, space, ethics and environmentalism. In addition, we have considered the historical and geographical features of Turkish culture and interpreted the texts in terms of Turkish cultural codes. In our study, we used the perspectives of ecocriticism, bioethics, space literature and functional theory theoretically. As a result, based on a certain number of legend texts, we analyzed the relationship between human and nature in Azerbaijani Turkish legends by revealing that the views of Turkish culture against nature in a holistic way, the legend texts make various warnings against nature and touch on ethical issues, and that they are "environmental" texts.

Özet

Halk anlatmaları hayata dair her unsuru içerir. Halk anlatmalarının konu, motif, sembol, tip gibi özelliklerinde hayattaki tüm olgularla ilgili meseleler, semboller ve mesajlar vardır. İnsanlığın geçmişten günümüze anlattığı mit, efsane, rivayet gibi anlatmalar insan, dünya ve gerçek hayatla ilgili sembolik ve işlevsel içeriklere sahiptir. İnsanın doğayla ilişkisi, insan karşısında doğa veya doğa karşısında insan gibi temalar bu anlatma türlerinin önemli konuları arasındadır. Edebî metinlerdeki insan ve doğa ilişkilerini incelemek amacıyla ekoeleştiri, biyoetik veya ekofolklor gibi yaklaşımlar ortaya atılmıştır. Bu yaklaşımlar sözlü ve yazılı anlatmalardaki çevre, tabiat, hayvan kavramlarını ele almıştır. Sözlü kültürdeki ürünlerde bu kavramların mitik ve kutsal niteliklerinin işlevsel bir boyutu vardır. Bu işlevsel boyut aslında dünyevidir ve anlatmaların sahibi olan topluluk, bu kavramlarla ilgili düşüncelerini metinlerle aktarır, bu şekilde dünyaya ve hayata yönelik kavramlarını, uyarılarını, doğru ve yanlış algılarını ortaya koyar. Türk Dünyası anlatmaları Türklerin geçmişten günümüze yaşadığı coğrafya ve tarihî süreçlerle ilgili bir şekilde ekofolklor bakımından incelenecek çok sayıda metne sahiptir. Azerbaycan Türk sahası da Türk Dünyası’ndaki coğrafî konumu ve tarihî derinliğiyle Türk kültürünün farklı yönlerini gösterebilecek niteliklere sahiptir. Bu düşünceden hareketle bu makalede Azerbaycan Türklerine ait efsane metinlerini ekofolklor bakış açısıyla inceledik. Makalede ilk olarak ekoeleştiri ve biyoetik kavramlarına kısaca değindik. İkinci olarak ekofolklor kavramına geleneksel ekolojik bilgi ile çevre ve folklor ilişkisi bağlamında değindik, Türk halk anlatmalarının ekoeleşirel ve biyoetik incelemelerinden örnekler gösterdik. Ardından Azerbaycan Türk sahasından derlenip yazıya geçirilmiş efsane metinlerinde “av”, “su” ve “ağaç” kavramlarını ekofolklor bakış açısıyla inceledik. Bu incelemede mitik düşünce, kutsallık, mekân, etik ve çevrecilik kavramlarından faydalandık. Bununla birlikte metinleri değerlendirirken Türk kültürünün tarih ve coğrafya özelliklerini göz önünde bulundurduk ve metinleri Türk kültür kodları açısından da yorumladık. İncelememizde kuramsal olarak ekoeleştiri, biyoetik, mekân edebiyatı ve işlevsel teorinin bakış açılarından faydalandık. Sonuç olarak belli sayıda efsane metninden hareketle Azerbaycan Türk efsanelerindeki insan ve doğa ilişkisinin Türk kültürünün doğaya karşı görüşlerini bütüncül bir şekilde yansıttığını, efsane metinlerinin doğaya karşı çeşitli uyarılarda bulunup etik meselelere değindiğini ve “çevreci” metinler olduklarını ortaya koyarak tahlil ettik.