Riddleswith their yesterday-todayand matters: The sample of Elazığ

Abstract

Riddle is a tradition which has been the output of verbal literature occurred since the early ages and cliched by being shaped as per the functions it undertook and taking the present form in accordance with certain rules and being transferred from generation to generation. Riddles reflect world view, frame of mind, common values and culture of a society. Asking riddles, thereby these equivoque and mind games which have been formed for recreation by this way are universal with those features and a socio-cultural phenomenon met almost in every culture. In this sense riddle is an anonymous folk literature type which is formed in such a way that it includes every kind of things, plants and animals, expresses living and non-living creatures, nature components and events depending upon these componentsby abstract concepts such as reason, intelligence, beauty, handles religious issues and motives, emotions, briefly almost everything probable to be met in daily life, is expected to be known and found, aims to define the answer by giving several hints or implying close-remote connotations, consists of two main parts as question-answer, has both poetic and prose types. In this writing,context of the traditional execution of this type is to be examined with the sample of Elazığ by considering the developing and changing structure of society.

Özet

Bilmeceler, çok eski çağlardan beri oluşmuş ve yüklendiği işlevlere göre şekillenip belirli kurallar doğrultusunda günümüzdeki şeklini alarak kalıplaşmış ve kuşaktan kuşağa aktarılarak gelmiş sözlü edebiyat ürünü bir gelenektir. Bilmeceler; bir toplumun dünya görüşünü, düşünce yapısını, ortak değerlerini ve kültürünü yansıtır. Hoşça vakit geçirmek için oluşturulan söz ve zeka oyunları, bu özellikleriyle evrenseldir ve hemen hemen her kültürde rastlanılan sosyo-kültürel bir olgudur. Bu bağlamda bilmeceler; her türlü eşyayı, bitkileri ve hayvanları içine alacak şekilde canlı-cansız varlıkları, tabiat unsurları ve bu unsurlara bağlı olayları akıl, zeka, güzellik gibi soyut kavramlarla dini konu ve motifleri, duyguları, kısaca günlük hayatta karşılaşılabilecek hemen hemen her şeyi konu edinen, bilinmesi ve bulunması istenilen, cevabı bir takım ip uçları vererek veya uzak-yakın çağrışımlarda bulunarak tanımlamayı, amaçlayan, soru-cevap olmak üzere iki ana kısımdan oluşan, manzum veya mensur çeşitleri bulunan anonim halk edebiyatı türüdür. Bu yazıda bu türün geleneksel icra bağlamı, toplumun gelişen/değişen yapısı göz önüne alınarak Elazığ örneğiyle incelenecektir.